فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده براساس بررسی های باستان شناسی ده ها محوطه باستانی و تاریخی در دره ی هلیلان از دوران کهن بر جای مانده است. یافته های باستان شناسی نشان می دهد در این ناحیه از زاگرس ، از استقرار گاه  های انسان یا به عبارتی انسان ابزار ساز، آثاری چون تبرهای سنگی ساطوری ودیگر ابزار های سنگی که با پیشرفت شیوه های تولید و توزیع محصول تحول یافته به دست آمده است. ساکنان منطقه پس از استقرار و آشنائی با کشاورزی دیم به مرحله ی کشاورزی آبی نزدیک شده و به اهلی نمودن حیوانات  پرداخته اند که در تحولات تاریخ کشاورزی ودامپروی نقش کلیدی داشته است. کشف نمونه های متعدد از ابزارهای فرهنگی عصر معروف به «صنایع سنگ» در این حوزه ی تمدنی، دلیل محکمی بر گسترش و رشد فزاینده ی فرهنگ یکجانشینی در دهکده هاو شهر ها در این ناحیه  است. با وجود محوطه های متعدد باستانی به ویژه در دوران پیش از تاریخ در این ناحیه از زاگرس، فعالیت های علمی مناسب وقابل قبولی  در جهت شناخت تحولات فرهنگی دوران باستان این  منطقه از غرب ایران انجام نشده است. به لحاظ اهمیت موضوع و ضرورت آشنایی بیشتر با تحولات باستان شناختی دره هلیلان با تأکید برتاریخ کشاورزی ودامپروری، تلاش شده تا بر اساس یافته های حاصل از کاوش ها وبررسی های محدود انجام شده این مهم مورد توجه قرار گیرد.
سرچم از جمله مکان های پیش از تاریخ دره ی هلیلان است که  در سال 1390 مورد بررسی وشناسایی باستان شناسی واقع شده است. شناسه های فرهنگی مورد مطالعه  با آثار وشواهد تپه ی گوران نشان دهنده ی استقرار یکجانشینی  وتلاش انسان برای تولید غذا در این منطقه از هلال حاصلخیز  است. این مقاله با بهره گیری از یافته های باستان شناسی طرح مذکور ومقایسه با سایر سایت های باستانی حوزه ی رودخانه ی سیمره تهیه وتدوین شده است.

چکیده مفهوم ماندگاری در واقع صفتی است که موجب آرامش و تداوم زندگی باکیفیت و منطبق بر نحوه زندگی در طول زمان است. این مقوله در زمینه‌های متفاوتی مورد ارزیابی قرار گرفته و معماری به عنوان کالبدی برای زندگی انسان می‌تواند یکی از مهم‌ترین زمینه‌های بروز آن باشد.معماری ایران که یکی از غنی‌ترین نمونه‌های معماری بومی با دستاوردهای شکلی و نیارشی قابل‌ذکر در جهان است، در عبور از دوران اسلامی به یکی از نمونه‌های موفق معماری مفهومی، معناگرا و عرفانی بدل شد. درعین‌حال تأثیر کالبد و شکل معماری به عنوان ظرف مکانی که معلولی از فرهنگ جامعه است در بازنمایی این مفاهیم و معانی تأثیر بسزایی دارد.در دوران اولیه ورود اسلام به ایران، شرایط سیاسی و اجتماعی از سویی و الگوی جدید جهان‌بینی که اسلام به ارمغان آورده بود از سوی دیگر باعث شد تا اندام­هایی از معماری به خصوص در مساجد ایران شکل بگیرد که با کالبد معماری ایران تناسب چندانی نداشت، لذا در برهه‌های زمانی و شرایط مناسب به تدریج این کالبد تغییر شکل یافت و جای خود را به اندام­های آشنا و تجربه‌شده واگذارد. این پژوهش بر آن است تا با محوریت قرار دادن عامل فرهنگ و معماری در این دوره گذار، تأثیر آن را در استفاده مجدد از سه اندام معماری ایرانی یعنی چهارطاقی،ایوانو حیاط، که به ترتیب نمونه‌هایی از فضاهای بسته، نیمه‌باز و باز هستند،و در قالب معرفی و بررسی عناصر در ابنیه قبل و بعد از اسلام، رهیافتی بر دلایل ماندگاری آن‌ها پیدا کند.

چکیده بخش غربی کوهستان زاگرس به دلیل  شرایط اقلیمی (منابع آب،پوشش جنگلی ، اقلیم معتدل ونزدیکی مسیر)، از معابر مهم شرق و غرب (نواحی شرقی فلات ایران با مناطق بین النهرین ) محسوب می‌گردد . این موقعیت موجب شده تا منطقه در دوران مختلف تاریخی در مسیر برخورد فرهنگ‌ها و تمدن‌ها قرار گیرد.  بنابراین برای عبور ومرور مردم در دنیای باستان  ایجاد جاده‌ها و راه‌ها بسیار مهم بوده است.در این منطقه ی جغرافیایی رود های مهم وپر آبی چون کارون ، سیمره ،کشکان و... جریان داشته است. طغیان این رودخانه ها در فصول زمستان وبهارمشکلاتی برای کاروان ها ومسافران ایجاد می کرد. بنابراین، برای ارتباط بین شهر ها به ویژه در بخش غرب وجنوب غرب ایران  پل‌های متعددی بر روی رودخانه‌هاایجاد گردیده است. این منطقه از نظر تعدد پل‌های باستانی و سبک معماری این نوع سازه ها دارای اهمیت می باشد. پل‌دختر،کشکان ، کاکارضا، گاومیشان ، جایدر، چم نمشت، بیژنوند و...  بر روی رودخانه‌ی سیمره و کرخه و برخی پل‌ها بر روی شاخه‌های اولیه این رودخانه در استان های لرستان وکرمانشاه از جمله این بناها می‌باشند. این نوع سازه ها از نظر فن معماری دارای و‌یژگی های خاصی هستند که موجب ماندگاری آن ها در طول ده‌ها قرن بوده است. در این مقاله تلاش شده تا پل های باستانی  ایجاد شده بر روی رودخانه ی سیمره مورد بررسی قرارگیرد.

چکیده هر جامعه ای دارای فرهنگ خاص خود است که شالوده معماری آن جامعه را پایه گذاری می کند و معماری آن جامعه تصویر عینی آن فرهنگ می باشد. در حقیقت معماری وسیله ی واقعی سنجش یک ملت است.
جهت گیری فرهنگ ها، همواره بر مبنای فطرت بشر و اندیشه های او انجام می شود و این مسیر در شکل دهی به فضای زیست و پیدایش معماری مؤثر است. چرا که این فضا به عنوان یک نیاز بشری مطرح است و اینگونه نیازها همواره در مسیر عقل و فطرت الهی پاسخ داده می شوند. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر این مطلب است که: فرهنگ هر جامعه پاسخگوی چگونگی شکل گیری فضاهاست و خصوصیات فرهنگی هر عصری را می توان در معماری آن شناخت. معماری به عنوان یک پدیده ی اجتماعی، از فرهنگ نشأت گرفته و بر آن تأثیر می گذارد .هنر معماری آینه ای است که اندیشه های انسان در رابطه با فضا، زیبایی شناسی و فرهنگ راانعکاس می دهد.

چکیده تمدن ایلام باستان بزرگترین تمدن ایرانی است که در 50 قرن پیش در شمال خلیج‌فارس و در محدوده‌ی جنوب و جنوب غربی فلات ایران ایجاد شده است. بررسی‌های تاریخی و باستان‌شناسی نشان می‌دهد، ایلامیان در نیمه اول هزاره‌ی سوم قبل از میلاد موفق شدند حکومت قدرتمندی را در همسایگی تمدن های میان رودان در بین‌النهرین ایجاد نمایند. شوش یکی از شهرهای بزرگ دنیای باستان در این محدوده واقع شده که به عنوان پایتخت اصلی ایلام، از تشکیلات سیاسی و حکومتی مدونی برخوردار بوده که در این نوشتار ابعاد ساختار مدیریتی و نظام حکومتی آن مورد بررسی قرار گرفته است. مهمترین منابع مورد استفاده در این نوشتار یافته‌های حاصل از کاوش‌ها و حفاری‌های باستان‌شناسی است. شهر و شهرسازی در شوش، مراسم مذهبی ایلامیان، خدای اینشو شیناک، مبادلات تجاری در شوش، شیوه‌های تدفین، ساختار جمعیتی شوش و ارتباط با سرزمین‌های همجوار، سنگ یادمان عدالت هلو پادشاه ایلامی، مهمترین مستندات در رابطه با تمدن و فرهنگ و ساختار نظام‌مند حکومتی در ایلام باستان محسوب می‌گردد، که در متن مقاله به آن توجه شده است.

چکیده منطقه غرب ایران به گواه یافته‌های باستان‌شناسان، پژوهشگران و دیرینه‌شناسان یکی از نخستین مکان های های استقراری حیات بشر است. شاهد این مدعا آثار به دست آمده از غارها و پناهگاههای سنگی حاشیه ی کبیرکوه در آبدانان و بدرّه‌ و دشت هُلیلان چون غار دَرمر و مَراو است. علیرغم حوادث بیشماری که بر این سرزمین رفته است، هرازگاهی در فرصتی تصادفی و یا کاوشی باستان‌شناسانه با کشفی نو رازی جدید در عرصه تاریخ وتمدن دیرینه گشوده می‌شود. هلیلان یکی از دشت‌های حاصلخیز وآباد این بخش از ایران بزرگ است که در جنوب شرقی کرمانشاه به مانند مثلثی میان ایلام و لرستان واقع شده است. هلیلان دارای آثار تاریخی و باستانی فراوانی چون: محوطه ها، قلاع تاریخی،گورستان‌ها، پل‌ها و به خصوص تپه‌هاوغار های باستانی است. بسیاری از این محوطه‌های تاریخی توسط باستان‌شناسان داخلی و خارجی مورد کاوش و بررسی قرار گرفته‌اند. یافته های باستان شناسی اطلاعات ارزشمندی از سکونت انسان به ویژه انسان ابزار ساز در این منطقه ارایه داده است که از منظر با ستان شناسی ودر جهت معرفی هویت تمدن وفرهنگ این دیار با اهمیت می باشد. از این رو، دراین مقاله تلاش شده تا مکان های پیش از تاریخ به ویژه غار ها وپناهگاه های صخره ای هلیلان مطالعه شود.