منطقه غرب ایران به گواه یافتههای باستانشناسان، پژوهشگران و دیرینهشناسان یکی از نخستین مکان های های استقراری حیات بشر است. شاهد این مدعا آثار به دست آمده از غارها و پناهگاههای سنگی حاشیه ی کبیرکوه در آبدانان و بدرّه و دشت هُلیلان چون غار دَرمر و مَراو است. علیرغم حوادث بیشماری که بر این سرزمین رفته است، هرازگاهی در فرصتی تصادفی و یا کاوشی باستانشناسانه با کشفی نو رازی جدید در عرصه تاریخ وتمدن دیرینه گشوده میشود. هلیلان یکی از دشتهای حاصلخیز وآباد این بخش از ایران بزرگ است که در جنوب شرقی کرمانشاه به مانند مثلثی میان ایلام و لرستان واقع شده است. هلیلان دارای آثار تاریخی و باستانی فراوانی چون: محوطه ها، قلاع تاریخی،گورستانها، پلها و به خصوص تپههاوغار های باستانی است. بسیاری از این محوطههای تاریخی توسط باستانشناسان داخلی و خارجی مورد کاوش و بررسی قرار گرفتهاند. یافته های باستان شناسی اطلاعات ارزشمندی از سکونت انسان به ویژه انسان ابزار ساز در این منطقه ارایه داده است که از منظر با ستان شناسی ودر جهت معرفی هویت تمدن وفرهنگ این دیار با اهمیت می باشد. از این رو، دراین مقاله تلاش شده تا مکان های پیش از تاریخ به ویژه غار ها وپناهگاه های صخره ای هلیلان مطالعه شود.
