فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده استان ایلام که در نوار غربی کشور واقع شده است، در تقسیمات واحدهای زمین شناسی کشور در زاگرس چین خورده قرار دارد. ساختمان های زمین شناسی استان عمدتاً تاقدیس ها و ناودیس ها بوده که تاقدیس ها ارتفاعات و ناودیس ها دشت های استان را تشکیل داده اند. مهمترین تاقدیس های استان ایلام تاقدیس­های کبیرکوه، سیاه کوه، اناران، انجیر، سمند، کاسه ماست، لانه، بانکول و خانه کبود می‌باشند.سازندهای زمین شناسی استان ایلام به ترتیب سن از قدیم به جدید شامل سازندهای گرو، سروک، سورگاه،ایلام،گورپی،پابده،امیران، تله زنگ، کشکان، آسماری، گچساران، آغاجاری، بختیاری و رسوبات کواترنری می باشند. رسوبات کواترنری، غارهای موجود در سازندهای آهکی و چشمه های آهکی نقش مهمی در مطالعات زمین باستان شناسی استان ایلام دارند. زمین لغزه سیمره در استان ایلام نیز به عنوان بزرگ ترین زمین لغزه جهان، موضوع جالب توجه جهت مطالعات زمین باستان شناسی استان باشد.

چکیده علم باستان‌شناسی به مطالعه وبررسی شیوه‌ی زندگی انسان دردوران پیشین می پردازد و یا می‌توان گفت باستان شناسی دانشی است که به بازسازی زندگی انسان مبادرت می‌ورزد. کسب اطلاع از گذشته وشناخت وضعیت زندگی جوامع انسانی در اعصار گذشته ، همیشه مورد توجه اندیشمندان،صاحب ‌نظران وحتی دیگر اقشار بوده و هست و هر قومی به نحوی کوشیده تا در این زمینه شناخت بیشتری پیدا کند. ‌انسان کنجکاو درتمام مراحل زندگی برای یافتن، دانستن‌، ایجاد کردن و بهره گرفتن همیشه درتلاش بوده است، و باستان شناسی هم درتکاپوست تا برای تحقق این هدف، روش های علمی و ابزارهای مختلف را به کار بندد تا اهدافش محقق شود.
سئوال اصلی این است آیا باستان شناسی با الگوها وروش های آموزشی فعلی می تواند گستره ی فعالیت خود را تا این حد وسعت ببخشد که تمام ابعادزندگی گذشته را در حیطه ی مطالعات خود داشته باشد؟ آیا توانایی وتخصص لازم برای تحقق این اهداف (مطالعه ی ابعادزندگی گذشته) خواهد داشت ؟ وبسیاری سئوالات دیگر... بنابراین در شرایط فعلی بازنگری در روش ها ومحتوای آموزشی، بهره گیری از یافته های علوم دیگر ومطالعات تطبیقی سایر ملل ضرورتی اجتناب پذیر است.
فعالیت دراین عرصه بدون بهره گیری ازیافته های علمی سایر علوم مانند زمین شناسی،گیاه شناسی، جغرافیا، تاریخ، زبان شناسی و...امکان‌پذیر نیست و امکان موفقیت مطلوب در زمینه‌ی مطالعات باستان شناسی میسر نخواهد بود. آنچه در این نوشتار فراهم گردیده، تلاشی برای بررسی و تحلیل روش هاوالگوهای تدریس و محتوای آموزشی مورد نیاز رشته باستان شناسی  ونیز رشته های مرتبط در دانشگاه ها ومراکز آموزشی بوده است.
محتوای آموزشی مورد نیاز رشته باستان شناسی  ونیز رشته های مرتبط در دانشگاه ها ومراکز آموزشی بوده است.

چکیده چگا صیفور یکی از تپه های باستانی غرب ایران است که در دشت میان کوهی کارزان از توابع شهرستان سیروان در استان ایلام ودر فاصله ی 500متری شرق روستای کارزان و450متری غرب روستای چشمه خزانه واقع شده است.این اثردر سال 1387 ودر فصل ششم بررسی وشناسایی آثار تاریخی وفرهنگی شهرستان سیروان شناسایی ومستند سازی شده است. توپوگرافی دشت میانکوهی کارزان موجب شده تا چگا صیفور را در یک موقعیت زیست بوم مناسب قرار دهد به طوری که عناصر اصلی شکلگیری استقرارهای مختلف در دوران پیش از تاریخ ، تا دوره اسلامی در این تپه و محوطه‌های پیرامونی کاملاْ مشهود می باشد. شناسه های بدست آمده بر روی تپه عبارتند از : سفال و تراشه‌های سنگی و نیز نمونه هایی از مصالح بکار رفته در بخش معماری لایه های استقراری. بررسی ومطالعه ی سفال‌های تپه نشان می دهد که این اثر از دوران پیش از تاریخ تا دوران اسلامی دارای استقرار بوده است. سفالینه چگا صیفوربه رنگ نخودی خاکستری ، قرمز ، قهوه‌ای و نارنجی و دارای بافت نسبتا فشرده و مستحکم ، دست ساز و پخت کافی هستند. شاموتسفال‌های دوره ایلامی شناسایی شده کاه و ماسه می‌باشد و یک تکهکف تخت دیسکی شکل، یک قطعه دسته حلقوی ظروف ایلامی و همچنین یک لبه متعلق به ظروف گردن داردر میان سفال‌های دوره ایلامی به چشم می‌خورد. سفال‌های عصر برنز شامل : سفال با نقوش هندسی به صورتنوارهای افقی موازی بدنه ظرف می‌باشد. 

چکیده بررسی ارتباط بین تمدن ها در دوران تاریخی از جهات مختلفی مورد توجه باستان شناسی است و باستان شناسان این مسئله را در بررسی ها و کاوش های خود مدنظر قرار داده اند. تمدن ایلام از جمله تمدن های بزرگ دوران باستان است که با تمدن های واقع در میان رودان در ارتباط بوده است. هرچند در طول چند دهه ی اخیر، تلاش های همه جانبه ای برای شناسایی و کشف آثار مربوط به تاریخ ایلام و ارتباط آن با تمدن های همسایه صورت گرفته اما به دلیل عظمت و اقتدار این تمدن ها در دوران باستان و لزوم شناخت بیشتر در این زمینه کافی به نظر نمی رسد. لذا، در این بررسی محدود، سعی شده تا ضمن ارائه اطلاعات مختصری در زمینه جغرافیای تاریخی ایلام و بین النهرین مسأله ارتباط سیاسی و اقتصادی این تمدن ها مورد بررسی قرار گیرد.

چکیده شهر تاریخی صیمره در بخش غربی شهردره شهر از توابع استان ایلام واقع شده است. بررسی های باستان شناسی نشان می دهد این شهر در اواخر دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی آباد و از کثرت جمعیت برخوردار بوده است. تحقیقات باستان شناسی بخشی از سازه های معماری صیمره را مشخص نموده ومعرفی کرده است.  دیوار های عریض ازمصالح سنگ و گچ،طاق ضربی، معابر منظم و سیستم انتقال فاضلاب از مهمترین ویژگیهای معماری این شهر تاریخی است. تزئینات ابنیه به ویژه گچ بری های به دست آمده حاصل کاوش های سالهای اخیر بوده است. به لحاظ اهمیت این گونه تزئینات، تلاش شده تا مشخصات این نوع تزئین ها و اشکال آن در این نوشتار مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد.استفاده از گچ  به عنوان یک ماده استحکام بخش و نیزیک عنصر تزئینی در معماری از دیر باز مورد استفاده بوده است.هنرگچبری که در قالب تزئینات معماری نمایان است جلوه ای از نبوغ و مهارت استاد کاران این رشته هنری است. تزئینات معماری گچی نه تنها شکوه و جلوه ای خاص به بناها و آثار معماری می دهد بلکه ضامن و بقای بک بنا در گذر زمان خواهد بود.شناخت و بررسی هنر گچ بری در تزئینات معماری شهر تاریخی صیمره واستفاده  استاد کاران از مواد و مصالح محلی و طبیعت پیرامون، از اهمیت خاصی برخوردار است. استفاده از نقوش گیاهیچون برگ ها ، خوشه های انگور، برگ کنگر، برگ نخل، میوه انار و...در چهار چوب های ساده هندسی، مربع ها، دایره ها ،مستطیل ها و مثلث ها متداول شده که درزیبایی منظربناهای معماری شهر تاریخی تجلی پیدا گرده است. 

چکیده عنصر  نور یکی از مباحث  کلیدی زیبائی شناسی و هنر است. یکی از شاخه های علوم که نقش نور در آن اساسی است ،هنر معماری است که روند بهره گیری از نور طبیعی و غیر طبیعی در ان مورد توجه معماران وهنرمندان معمار قرار داشته است. هنر معماری نور را یکی از اجزایی می شناسد که در کنار سایرعناصر ، اجزاء و مفاهیم دیگر دراین عرصه مطرح می شود. یکی از مهمترین مشخصه های نور طبیعی، توالی و دگرگونی آن در طول روز است که باعث حرکت و تغییر حالت در ساعات مختلف می شود.علاوهبرمعانیاعتقادیوماهیتی،نورازنظرکاربردیوفضاسازینیزگذاروحرکتراموجبمیگردد.درایننوشتار، کاربردنوردرمعماریسنتیایران ،عناصرنورگیریدرمعماریسنتیوهمچنینچگونگیاستفادهازنورطبیعیدرمعماری دورههایمختلف ایرانمورد توجه بوده است.بررسی های تاریخی وباستان شناختی نشان می دهد که ساکنا ن فلات ایران در هزاره چهارم ق.م جهت کسب نور و سایه از ایجاد اختلاف سطح در دیواره های خارجی استفاده می کرده اند. در دوره ایلامی نیز نمونه ای از پنجره های شیشه ای بدست آمده که شامل لوله هایی از خمیر شیشه می باشد که در کنار هم و در داخل یک قاب جای می گرفته و جهت روشنایی داخل بنا مورد استفاده قرار داده اند در آثار  وابنیه دوران  تاریخی نیز مسئله نور درسازه های معماری با ابتکار وخلاقیت معماران ایرانی با روش ها والگوهای متنوعی تأمین شده است. در این نوشتار تلاش شده تا  نوردهی بناها ومکان های استقراری ساکنان فلات ایران از دوران پیش از تاریخ تا دوران اسلامی مورد بررسی  قرار گیرد