فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده ایلامیان باستان ساکنان منطقه ی غرب و جنوب غرب ایران بودند که قلمرو جغرافیایی آنها از خوزستان تا  فارس را شامل می شود.برای نخستین بار نام ایلام را در فهرست شاهان سومری در کتیبه «ان مبر گیسی En-Meber gisi» شاه نیمه افسانه ای سلسله اول کیش که احتمالا به قرن بیست و هفتم ق.م. متعلق بوده است می بینیم. در نیمه ی دوم هزاره سوم ق.م معاهده ای میان هیتا( Hita) شاه اوان و نارامسین(Naram sin) شاه اکد منعقد گردیده که بر روی این لوح نام سی وهفت خدا ذکر شده بود. ایلامیان برای خدایان و الهه های مورد پرستش خود، نیایشگاه ها و معابدی بر پا می کرده اند.اطلاعات ما درباره معابد ایلامی مدیون حفاری های نگهبان و گیرشمن در منطقه باستانی هفت تپه و چغازنبیل است که در محوطه باستانی هفت تپه یک مجموعه مذهبی در کنار یکدیگر و مربوط به یک دوره تاریخی (1350- 1505ق.م ) ایلام است که در زمان پادشاهی تپتی آهار Tepti Aharبدست آمده است.در محوطه چغازنبیل نیز یک مجموعه و شهر مذهبی بنام دور اونتش Dur untash کشف شده است که در این محوطه ده ها معبد و نیایشگاه و یک زیگورات 5 طبقه که در حال حاضر 2 طبقه و اندی از آن باقی مانده است. ایلامیان، برای خدایان و الهه های مورد پرستش خود، نیایشگاه ها و معابد ی برپا می کردند. اطلاعات ما ازبناهای مذهبی دوران های اولیه ایلام بسیار محدود است.لذا در این نوشتار تلاش شده تا با بررسی نقوش مهرهای استوانه ای هزاره ی سوم ق.م. ایلامی  و برخی  یافته های دیگر، با ویژگی های معماری تمدن ایلام آشنایی پیدا کنیم.

چکیده اطلاعات ما همواره در خصوص تعاملات هنری ایلام وبین النهرین محدود بوده است .با مطالعه بر روی مهرهای استوانه ای وبررسی نقوش موجودات ترکیبی به روش تطبیقی می توان به وجود اشتراکاتی در صحنه های نقوش موجودات ترکیبی از نظر نوع نقوش، سبک نقوش وابزار به کار رفته در ساخت مهر، پی به تعاملات فرهنگی وهنری میان این دو سرزمین برد. هدف از این پژوهش نیز بررسی وجوه اشتراک نقوش موجودات ترکیبی در مهرهای ایلام و بین النهرین است. این پزوهش به روش توصیفی- تطبیقی و شیوه گردآوردی کتابخانه ای انجام شده است. در این مطالعه مشخص شد که موجودات ترکیبی به کار رفته در دوره ایلامی با نمونه های همزمان بین النهرین دارای شباهت های بسیاری بودند. این شباهت ها را به آسانی در نقوش شیر دیو ، گاو بالدار، می توان مشاهده نمود. نقش شکار شیردال بیشترین اهمیت را در بین نقوش موجودات ترکیبی در دوره ایلام و نمونه های بین النهرینی دارد. سبک کار هنرمندان در ایجاد نقوش وجنس که جهت ساخت مهر استفاده می نمودند بسیار مشابه یکدیگر بوده است. گویی که هنرمندان در یک کارگاه مهر سازی به ایجاد نقوش پرداخته اند .

چکیده ایلامیان شاخه ای ازآن دسته از اقوام خویشاوند و هم زبانی بودند که در حدود 5000هزار سال قبل از میلاد از آسیای میانه به ایران کوچ کردند .ایلامیان در جنوب غرب ایران امروزی ساکن شدند .وبعد از چندین قرن موفق به ایجاد تمدن بزرگی به نام ایلام شدند که نزدیک به 3000هزار سال دوام یافت. در این مقاله تلاش شده تا بخشی از تحولات تاریخ ایلام و ارتباط این قوم ایرانی با همسایگان بر اساس منابع،مستندات ویافته های باستان شناسی ارائه گردد.

چکیده مهره ی فلزی  که در این نوشتار مورد تحلیل و آنالیز قرار گرفته است از معدود یافته های فلزی دوره ی نوسنگی است که در هنگام کاوش های هیات آمریکایی در تپه علی کش و از دوره علی کش در مرحله  B2 بدست آمده است. این مهره فلزی توسط سایریل اسمیت مورد آزمایش پرتونگاری و فلزنگاری قرار گرفته است. فرسایش و پوسیدگی فراوان این یافته فلزی موجب شده بود تا این مهره  به یک کانی مطلق تبدیل گردد و به همین دلیل آگاهی و اطلاعات گسترده ای بدست ندهد با این حال از مهم ترین نتایج این پژوهش می توان به ساختار لایه دار مهره فلزی و برخی عناصر احتمالی تشکیل دهنده آن همچون کوپریت، مالکیت و آزوریت اشاره کرد علاوه بر این کاملا آشکار است که این مهره پیش از تبدیل شدن به کانی روزگاری یک فلز بوده که از یک ورقه ی مسی چکش کاری شده ساخته شده است.

چکیده معماری سنتی  یکی از مهمترین هنرهای اسلامی است، هنری که ارتباط  دوسویه ای با هویت و فرهنگ  دارد. در واقع باورها و اعتقادات ایرانی – اسلامی بر معماری سنتی تاثیر بسیار زیادی داشته و معماری سنتی نیز  آیینه ای تمام نما برای تجلی فرهنگ و هویت ایرانی - اسلامی است.در این مقاله ابتدا هویت و هویت ایرانی – اسلامی تعریف شده و سپس به بررسی رابطه ی هویت ایرانی – اسلامی  و معماری سنتی  پرداخته و هدف آن تحلیل ویژگی های هویت ایرانی – اسلامی و جلوه ی آن در معماری سنتی  بوده است. یافته های این مقاله نشان می دهد که معماری سنتی معرف باورها و فرهنگ ایرانی –اسلامی بوده و در آن به نکات و اعتقادات این فرهنگ  مانند  صله ی رحم . مهمان نوازی. حفظ حریم زن و مرد و ... توجه شده  و معمار اسلامی بر اساس باورهای هدایتگر فرهنگ ایرانی که ریشه در اسلام دارد به خلق آثار خود پرداخته است و نمود آن در عناصر معماری مانند هشتی.سردر.ساباط و... مشهود است .

چکیده   پژوهش های باستان شناسی نشان می دهد مناطق غرب ایران خصوصاً ناحیه ی غربی زاگرس به دلیل شرایط خاص جغرافیایی و موقعیت مناسب مکانی از مراکز استقرار جمعیت و یا در مسیر تبادل و تهاجم فرهنگ ها و تمدن ها بوده است . آثار باستانی و تاریخی آشکار و پنهان متنوع ومتعدد ی از تمدن های دیرینه در دره های کوهستانی این بخش از زاگرس بر جای مانده است. تراکم محوطه ها در این محدوده ی جغرافیایی بازگو کننده وسعت سرزمینی واستقرار دراین گستره ی عظیم تمدنی است. یافته های باستان شناسی نشان می دهد سکونتگاه های موقت  وگورستان ها ی شناسایی شده در این منطقه از تعدد بیشتری برخوردار است.  گورستان های کلان سنگ آهنگران و چشمه پهن از جمله مکان های با ستانی شهرستان سیروان است که در جریان طرح بررسی وشناسایی آثار تاریخی وفرهنگی این شهرستان در سال  1391 کشف، شناسایی ومستند سازی شده اند. در این نوشتار تلاش شده تا علاوه برمعرفی ، شیوه ی معماری این آثار از منظر باستان شناسی  مورد مطالعه وبررسی قرار گیرد.