فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده چکیده  تپه شریف‌آباد یا سلگی(A&B) از معدود محوطه­های استقراری وسیع و بزرگ حوزۀ رودخانه گاماسیاب در دشت نهاوند است. این محوطه محل تلاقی راه­هایی باستانی و قدیمی است که از صحنه، هرسین و کنگاور به سمت نهاوند و محوطه گیان می­رود. در بررسی این محوطه، سفالینه­هایی از دورۀ مفرغ قدیم(گودینIV- یانیق – کورا ارس) و سفال­های مربوط به گودینIII ,II و سفال­های دوران تاریخی به دست آمد. مطالعۀ این سفال­ها نشان از تبادلات فرهنگی گسترده ساکنان این محوطه استقراری در دوران­های مفرغ  و آهن با نواحی شمال غرب  و نواحی همجوار دارد. علاوه بر این،  بررسی وضعیت پیرامونی این محوطه استقراری چشم­انداز کاملی از شیوۀ معیشت و استفاده از منابع زیستی و تعامل با محیط را در اختیار ما می
گذارد. از جمله دلایل مکان­یابی و توسعۀ این استقرار در دورۀ مفرغ و آهن که متأثر از منابع آب و دسترسی آسان­تر به آن(کانال­های آبرسانی) و زمین­های حاصلخیز کشاورزی بوده، مورد بررسی قرار گرفته است. دراین مقاله ضمن ارایۀ مختصری از وضعیت جغرافیایی منطقه و تاریخچۀ پژوهش­های باستان­شناسی انجام شده در نهاوند، وضعیت محوطه شریف­آباد­، شناسه­های فرهنگی آن بررسی، توصیف­، تحلیل و گاه نگاری شده است.  

چکیده چکیده محوطه­های باستانی چگا­مشهدی و تپه پاسگاهدر بخش غربی شهر صالح­آباد وپانصد متری حرم امام­زاده علی­صالح­(ع) از توابع شهرستان مهران ودر ناحیه مرزی با کشور عراق قرار دارند. در بخش شمالی وشرقی این محوطه­ها، خانه­های مسکونی شهر صالح­آباد قرار دارد. چگا مشهدی در جنوب تپه پاسگاه واقع شده و اطراف آن در­جنوب، ­غرب و شرق به صورت تپه ماهوری است. بخشی که دارای استقرارهای باستانی است، حدود چهارده متر ارتفاع دارد که به خط­الرأس تپه نمی­رسد. در بعضی از قسمت­های تپه، آثار معماری به صورت پی و بسیار پراکنده وجود دارد. تپۀ پاسگاه در جنب شمال غربی شهر صالح­آباد و قسمت غربی رودخانه اتفاقی و چشمه صالح­آباد قرار گرفته و حدود پانزده متر از سطح زمین­های پیرامونی ارتفاع دارد.بر اثر­حفاری غیر مجاز در سمت شمال شرقی آن بُرشی ایجاد شده و مشخص گردیده که لایه­های مختلف آن تا کف رودخانه شامل: دیوار خشکه­چین با ملاط گل بوده است. محدودۀ تپه با وجود تخریب شدید، آثار سفال­، تیغه­های سنگی و ابزارهای سنگی داردکه تراکم سفال آن چشم­گیر است. این آثار در سال 1381 شناسایی، وجهت ثبت در فهرست آثار ملی مستند سازی شده­اند. در این مقاله تلاش شده این آثار بر اساس شواهد وشناسه­های باستان شناسی معرفی شوند.

چکیده چکیده بررسی­های باستان­شناسی نشان می­دهد، هنرآجرکاری با پیشینه­ای طولانی، نقش مهمی در تاریخ معماری ایران ایفا نموده است. آجر تنها پرکنندۀ جرزها و پوشانندۀ احجام و جداکنندۀ آنها از یکدیگر نبوده­،بلکه به عنوان یک عنصر کامل، در معمارى ایران به کار رفته است.اولین شیوۀ تهیه خشت مربوط به قرون پیش از هزارۀ ششم ق.م است که درسازه­های معماری تپۀ حسنلو به طور وسیع استفاده شده است. به کارگیرى آجر در شوش و تپه سیلک نیز نشان‌دهنده استفاده از این عنصر در این بخش از فلات ایران است. در معبد چغا­زنبیل­، بهره­گیری از آجردر­تمام بخش­های این بنای ایلامی ملاحظه می­شود. از جهتی آجرهایى کتیبه­دار در بخشی از دیوار غربی به کار رفته که اهمیت و ارزش فرهنگی این اثر را نشان می­دهد. بررسی­ها نشان می­دهد ساکنان مناطق ایران نقش تعیین‌کننده‌اى در ساخت و به کار گیری فن آجر داشته‌اند. آجر به عنوان یک عنصر تزئینی، کارآیى آن را دارد که با تمامى عناصر تشکیل‌دهنده یک معمارى بیامیزد. در این مقاله تلاش شده ابعاد بهره گیری از آجر در سازه های معماری ایران مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.

چکیده چکیده بنای موسوم به طاق شیرین و فرهاد در استان ایلام، یکی از بناهای سنگی مهمی است که طی سال­های اخیر از سوی سازمان میراث  فرهنگی و گردشگری استان ایلام مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. این اثرتاریخی، تماماً از سنگ­های آهکی تراش خورده و به صورت خشکه­چین ساخته شده است. معماری این بنا شامل: یک اتاقک طاقدار نیمه زیرزمینی در طبقه پایین  و یک سکوی پلکانی در طبقه بالا ــ احتمالاً به یک اتاقک یا سکو در بالای آن ختم می­شده ــ بوده است. به علت تخریب­هایی که در طول زمان بر بنا وارد گردیده، بیشتر قسمت­های آن از بین رفته است. از آنجاکه به جز مرمت صورت گرفته بر روی این بنا­، بررسی و پژوهش علمی که منجر  به شناخت دوره و کاربرد آن شود، انجام نشده است؛ از این رو، در این پژوهش تلاش شده با مقایسه این بنا با نمونه­های مشابه داخل و خارج ایران و تحلیل فضایی آن، تا حد امکان به تاریخ گذاری و کارکرد بنا پرداخته شود.

چکیده چکیده نام ایلام از نام تمدن ایلام باستان به عنوان بزرگترین وقدیمی­ترین تمدن اواخر هزارۀ چهارم و اوایل هزارۀ سوم قبل از میلاد گرفته است. تحقیقات جدید باستان­شناسی نشان داده که محدوده جغرافیایی ایلام کنونی نیزبخشی از سرزمین ایلامیان بوده است. از سویی،  وجود صدها مکان تاریخی و محوطه­های باستانی دراین استان نشانگر استمرار استقرار وتحولات فرهنگی در ادوار مختلف بوده است. این موقعیت موجب شده تا حفاظت آثار و مرمت و بازسازی آن­ها مورد توجه قرار گیرد. قلعه­ای از دوره حکومت والیان در محدوده شهری ایلام برجای مانده که مرمت وبازسازی آن براساس چشم­انداز شهری هدف عمده این پژوهش بوده است. چشم انداز­، این مزیت دارد که جایگاه شهر وابعاد فرهنگی­، اجتماعی و اقتصادی آن بهترشناخته می­شود. قلعه تاریخی ایلام، در چشم انداز شهری با بافت جدید درهم آمیخته و موقعیتی را پدید آورده که ازمنظر گردشگری فرهنگی و صنعت توریسم اهمیت دارد.  بنابراین، در این پژوهش با تمرکز بر بافت شهری ایجاد شده در پیرامون بنای تاریخیِ و نیز بهره گیری ازنظریات هنرمندان معماردر این عرصه، تلاش شده تا اِلمان­های مناسب وهمخوان در چشم­انداز شهری اطراف این بنا، مطالعه وبررسی شود.

چکیده چکیده کلوخ­های فلزی یافت شده در سکونتگاه سیلک II و مقبره­های عصر آهن III در لرستان ایران­، توسط کاوشگران به عنوان شهاب سنگ شناسایی شده­اند. اگرچه ، این شناسایی ها باید مورد سؤال قرار گیرند؛ ولی کلوخ­های سیلکی می­توانند منشأ تلوریوم داشته باشند. چهار نمونه از لرستان به عنوان سنگ­های پیریت­(چخماق)  شناخته شده­اند. پیشنهاد دیگر استفاده از این سنگ­ها به عنوان سنگ چخماق برای افروختن آتش بوده­، اگرچه عملکردهای دیگری مانند استفاده به عنوان گلوله­های فلاخن یا منجنیق نیز منتفی نیست.