فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده چکیده
جغرافیای طبیعی زاگرس غربی و شرایط کوهستانی و کوهپایه­ای مشرف به دشت­های بزرگ به همراه رودهای مهمی مثل: سیمره، میمه و دویرج نقش مهمی در شکل گیری فرهنگ­ها و تمدن­های باستانی  این منطقه از غرب ایران دارد. یکی از جنبه‌های مهم جغرافیایی منطقه وجود منابع آب در مسیر ارتباطی کوچ نشینی زاگرس غربی به سوی خوزستان و میان­رودان می­باشد. تحقیقات باستان‌شناسی نشان می­دهد که منطقۀ زاگرس غربی در دورۀ مس سنگی نقش مهمی در تحولات فرهنگی و اقتصادی داشته اند. درزاگرس و به طور ویژه در بخش­های غربی آن در طول این دوره شاهد شکل گیری­کوچ نشینی تخصصی همراه با دامداری هستیم. مهم­ترین مدارک باستان شناسی در ارتباط با شکل گیری الگوی معیشتی کوچ نشینی در طول دورۀ مس سنگی میانه تا جدید در زاگرس غربی و پشتکوه گورستان­های دم گر پرچینه و هکلان هستند. این گورستان­ها در­مناطقی با محیط زیست شکننده و فصلی متناسب با الگوی معیشتی کوچ نشینی شکل گرفته­اند. به نظر می­رسد این کوچ نشینان در طول فصول گرم تا نسبتاً سرد سال بین مناطقی از کوهستان­های زاگرس و­خوزستان و حواشی دشت بین­ النهرین در رفت و آمد بوده­اند.

چکیده چکیده
بررسیهای تاریخی و باستانشناسی نشان میدهد که مردمان ساکن فالت ایران، 
دردوران باستان به گونهای آموزش و پرورش داشته ودارای نظام تعلیم وتربیت بوده 
اند. آنان با بهره گیری از خط وکتابت توانستهاند، انتقال دهنده فرهنگ وتمدن دیرینه 
خود به نسلهای بعد ازخود باشند. آغاز نگارش مقطعی از تحوالت فرهنگی دوران 
پیش از تاریخ است که در سایتهای باستانی ایران نمود بیشتری داشته است. بررسی 
ومطالعه صدها گل نوشته وسنگ نبشته مکشوفه از مکانهای باستانی فالت ایران 
وسرزمینهای همجوارنشانگر عزم واراده ایرانیان به خواندن ونوشتن به عنوان کلید 
واژه شکل گیری مراکز آموزشی وتعلیم وتربیت قلمداد میگردد. موقعیت جغرافیایی 
ایران و امتداد جادههای باستانی از این سرزمین، ارتباط با اقوام و تمدنهای مختلف
پیرامونی ودرنهایت شکلگیری آموزش وپرورش را دوران تاریخی به دنبال داشته 
است. خانواده و نقش انتقال تجربیات ومهارتهای موردنیاز به فرزندان ازجمله تالش 
های مهم ساکنان فالت ایران در عرصه آموزش وپرورش میباشد. در این مقاله تاریخ 
تحوالت آموزش و پرورش در ایران براساس یافته های باستان شناسی واسناد تاریخی 
مورد مطالعه وبررسی قرار قرارگرفته است.

چکیده چکیده
آثار متعدد ومتنوعی از دوران مختلف تاریخی در استان ایالم برجای مانده است. 
بخشی از این آثار را، قلعه ها تشکیل دادهاند که از ویژگیهای خاصی برخوردار 
هستند. دراین مقاله قلعۀ سیاپیر ازآثار قرون میانه اسالمی معرفی شده که متأسفانه 
تاکنون مورد بررسی و مطالعه قرار نگرفته است.هدف از این مطالعه، شناسایی،
مستندسازی وگاهنگاری دادههای فرهنگی این اثر مهم تاریخی بوده است. روش 
بررسی این مکان تاریخی، شامل: فعالیتهای میدانی، برداشت و بررسی مواد فرهنگی 
سطحی است که از روش پیمایشی یا فشرده استفاده شده است. یافتههای این پژوهش 
حاصل،بررسی میدانی،مطالعه شواهد وشناسه های فرهنگی،بهره گیری ازاسناد کتابخانه-
ای ودرنهایت تجزیه و تحلیل اطالعات بدست آمده بوده است. سفالهای شاخص 
قرون میانه دوره اسالمی چون گونههای اسگرافیاتو و نقاشی زیر لعاب از مهمترین 
یافته های فرهنگی این قلعه به شمار میروند که شاخص خوبی برای تشخیص آثار 
مربوط به این دوره هستند. یافته ها نشان میدهد محدودههای جغرافیایی، تنگه قیر ، 
زنجیره و کورگ واقع در منطقه مورد مطالعه نقش بسیار مهمی در تبادالت فرهنگی 
دشت چرداول با نقاط مرتفع شمالی این شهرستان داشته اند.

چکیده چکیده
بهره گیری ایرانیان از علم نجوم ومحاسبات مختلف در رابطه با صور فلکی، آئینها 
وجشنهای مرتبط با فصول وتغییرات وتحوالت در پدیده های منظم کیهانی با توجه 
به موقعیتها وشرایط خاص مکانی، نشانۀ تفکر وتدبر عنصر ایرانی در تحوالت علمی 
و فرهنگی است. اعیاد نوروز باستانی، جشن مهرگان، جشن وآئینهای کشاورزی ،
جشن سده، چهارشنبه سوری، شب یلدا و...نمونههای ارزشمندی از آیینهای ایرانی 
است که در هر موقعیتی شادابی، نشاط، مهربانی، وحدت وهمدلی، محبت، دلسوزی 
و... را برای افرادجامعه به ارمغان آورده است. جشن شب یلدا )شب چله(، از آئینهای 
رایج در میان فرهنگ های ایرانی، به جشن و گردهمایی خانوادگی معروف است. در 
گذشته مرسوم بوده که در شب یلدا، خویشاوندان نزدیک، درخانۀ بزرگ خانواده 
گرد میآمدند واین آیین را گرامی میداشتند. امروزه این مراسم تحت تأثیر شرایط 
اجتماعی ناشی از زندگی شهری با تغییراتی همراه شده است. دراین مقاله تالش شده با 
بهره گیری از منابع مختلف،گوشهای از تاریخ تحوالت آیینهای سنتی ایرانیان در 
شب یلدا ارایه شود.

چکیده چکیده: 
سفال منقوش نیمۀ نخست عصر برنز آغازین در لرستان )پشتکوه و پیشکوه( به خوبی 
مستند نگاری نشده است. بیشتر اطلاعات به دست آمده در این خصوص از گورها 
است؛ هرچند در مجموع اطلاعات محدود است. دو گروه اصلی سفال تشخیص داده 
شده است: گروه دو رنگ/چند رنگ و گروه تک رنگ که نواحی مجزا با سنتهای 
سفالی متفاوت را شامل میشوند. شواهدی از شوش، گودین تپه و سایر سایتها به 
همراه اطالعاتی از سایتهای بینالنهرین فراهم شده است. این مقاله در خصوص 
نواحی گوناگون و ارایۀ یک گاه نگاری تلاش دارد.

چکیده چکیده
سرزمین ارمنستان، در بخش غربی دریای خزر و در منطقۀ قفقاز واقع شده است. این 
کشور در مسیر ارتباطی اقوام مهاجر مناطق سرد شمالی)سیبری و اورال( به سمت 
نواحی گرم جنوب قرار گرفته و پل ارتباطی بین سرزمینهای شرقی و غربی قارۀ
اوراسیا بوده است. این موقعیت جغرافیایی موجب شده تا این منطقه در مسیر تبادالت و 
تهاجمات فرهنگی و تمدنی اقوام و تمدن های مختلف قرار گیرد. بررسیهای تاریخی 
و باستانشناختی نشان میدهد در میان آثار و ابنیۀ برجای مانده از دوران تاریخی،
اماکن مذهبی از تعدد و تنوع بیشتری برخوردار است؛ به طوری که میتوان گفت:
معماری بناهای مذهبی و عظمت و شکوه این نوع معماریها حاصل فکر، اندیشه و هنر 
هنرمندان سازندۀ آنهاست. مجموعه کلیساهای صخرهای »گیغارت« و سایر ابنیه این 
مکان باستانی، کلیسای »اچمیازین«، مجموعۀآثار گارنی و دهها بنای تاریخی در این 
کشور نمونههایی از فرهنگ و تمدن این کشور محسوب میگردد. این مقاله با استفاده 
از منابع اسنادی ، کتابخانهای ویافتههای تحقیقات میدانی تدوین، توصیف وتحلیل شده 
است. هدف این نوشتار بررسی باستان شناختی محوطۀ تاریخی گارنی از آثار دورۀ 
پارتیان بوده است .