فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده ایلام، یکی از تمدن های بزرگ خاورمیانه در عهد باستان بوده که درجنوب غربی فلات ایران و در محدودۀ خلیج فارس واقع شده است.بررسی های تاریخی وباستان شناسی نشان می دهد از سواحل شمالی خلیج فارس تا آسیای صغیر و سواحل خاوری مدیترانه و مصر بیش از شانزده تمدن در دوران باستان متولد شده وگسترش یافته که قدیمی ترین این تمدن ها،  ایلام  می باشد. آغاز ظهور ایلام  به 4500 ق.م می رسد و 3860 سال در تاریخ جهان باستان دوام داشته است.
ایلام بادیگر تمدن ها از جمله تمدن های بین النهرین (سومر،اکد، بابلوآشور) در ارتباط بوده اند. بررسی تاریخ تحولات با ستان شناسی ایلام باستان و حوادث و رویدادهای مختلف آن، ابعاد مختلف این ارتباط را بیشتر روشن می‌نماید.تاثیر پذیری فرهنگی ناشی از این مقوله‌ها، نشانگر روابط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایلام و بین النهرین بوده است. از این رو، مطالعه وبررسی تحولات فرهنگی ایلام وتمدن های میان رودان نیز مورد توجه بوده است. بنابراین، در این مقاله تلاش شده تا با بهره گیری از منابع و یافته های حاصل ازپروژه های تحقیقاتی،بخشی از هویت تاریخی این سرزمین بزرگ  معرفی شود.

چکیده بررسی ها وکاوش های با ستان شناسی در سال های اخیر به شناسایی بسیاری از مکان‌ها و محوطه های زندگی انسان از دوران پیش از تاریخ منجرشده است. فرایند شکل‌گیری مکان‌های استقراری و ایجاد فضاهای اولیه‌ی بشردر زاگرس و آثار وشواهد برجای مانده از این مکان ها، اطلاعات ارزشمندی از زندگی انسان در این دوران ارائه نموده است.  ویژگی های جغرافیایی، منابع آب، اقلیم مطلوب درارتفاعات، دامنه ها ودیگر بخش های رشته کوه عظیم زاگرس(هلال حاصلخیز) موجب شکل گیری سکونتگاه‌های متعددی چون: غارها، پناهگاه های صخره‌ای، دخمه ها و... متعلق به دوران مختلف پیش از تاریخ در این محدوده ی جغرافیایی گشته است. منطقه هلیلان وزردلان در حاشیه رودخانه سیمره (در محدوده ی استان ایلام در زاگرس غربی) واقع شده و از نظر زندگی انسان پیش ازتاریخ به ویژه دوران نوسنگی دارای آثار و شواهد ارزشمند ی است.در این نوشتار تلاش شده ضمن معرفی برخی از غار ها وپناهگاه های سنگی متعلق به دوران نوسنگی در این منطقه، بخشی از یافته‌های حاصل از پژوهش‌های علمی در این عرصه  نیز ارائه گردد.

چکیده دوره روستا نشینی در ایران از اواسط هزاره ششم ق. م آغاز می شود.این دوره با تحولات وسیعی درساختارهای اجتماعی همراه است. استقراردر روستاهای دائمی،افزایش جمعیت و شکل گیری نخستین جوامع حکومتی را می توان اتفاقات این دوره دانست. دانش واطلاعات پیرامون تحولات فرهنگی این دوره از زندگی انسان،با بهره گیری از مطالعات میدانی باستان شناسی وسایر علوم مرتبط امکان پذیراست. هدف از تدوین این مقاله، مطالعه و بررسی ویژگی سفالینه های مکشوفه ازدوره ی روستانشینی میانه در شهرستان الشتر به منظور دستیابی به بخشی از تاریخ ، تمدن وفرهنگ این منطقه در دوران باستان بوده است. شناسایی و معرفی گونه‌های مختلف سفالی هزارة ششم و پنجم ق.م ،گونه‌های شناختی دوران نوسنگی جدید و روستا نشینی قدیم، مقایسه گونه‌های سفالی آن با محوطه‌های همزمان در منطقه و در نهایت آگاهی از روند تداوم یا تغییر در سنت های سفالگری در راستای تحقق این هدف بوده است. بنابراین این دوران که باستان شناسان از آن به عنوان روستا نشینی آغازین نام برده اند،در زاگرس مرکزی ناشناخته است. از آنجاییکه سفال مهمترین و ابتدایی ترین ماده فرهنگی در بررسی ها می باشد. لذا، سفالینه محوطه های مورد مطالعه ، به عنوان مبنای شناخت این دوران قرار گرفته است. 

چکیده قلعه ی ودژشاخ (شهاق)یکی از مجموعه آثارشاخصو از شاهکارهای معماری سنتی در استان ایلام می باشد که در بخش شرقی روستای «بردی» منطقه پهله زرین آباد از توابع شهرستان دهلران واقع شده است. این مجموعه (قلعه ودژ) در دامنه های جنوبی رشته  عظیم کبیرکوه در غرب ایران  از گذشته بر جای مانده و متعلق به دوران تاریخی خصوصاْ دوران ساسانی و قرون اولیه اسلامی است. به نظر می رسد این مکان  در مسیر همان راه باستانی است که میان رودان  را به خوزستان  وبخش میانی زاگرس متصل نموده است. بررسی های میدانی نشان می دهد، این آثار شامل: ساختمان دژعظیم ،برج وبارو وسازه های مختلفی است که از منظر تاریخ معماری با اهمیت قلمداد می گردد. بنابراین، ضرورت دارد تا نسبت به معرفی این اثر ارزشمند تمدن و فرهنگ ایران زمین اقدام گردد.این مقالهحاصل فعالیت های تحقیقات میدانی باستان شناسی است که در راستای تحقق این هدف مهم تألیف وارائه شده است.  

چکیده نه کتیبه ایلامی خطی در این نوشتار آنالیز و ارائه گردیده است. همه کتیبه ها روی نوعیازجام های فلزی به نام Gunagi نوشته شده است. هفت نمونه از این ظروف در مجموعه محبوبیان در لندن نگهداری می شوند. این نوع جام شاخص و ویژگی مربوط به اواخر هزاره سوم/اوایل هزاره دوم ق.م را داراست،درحالیکه نام های حکمرانان سوکل ماخ اولیه« ابرت دوم و شیلهه، قرن بیستم ق.م )،نشان توالی کتیبه ها بر روی برخی از آنها ست. هدف از ارائه این مقاله فهمیدن نگارش ایلامی خطی می‌باشد.این مقاله با استفاده از گونه شناسی،گاهنگاری و شمایل نگاری قابل توجه رویاین ظروف انجام گرفته است.این تجزیه و تحلیل ها ، ارزش آوانگاری برخی از نشانه ها را نشان می دهد.این مطالعه حاصل یادداشت تکنیکی، بر اساس آزمایشات شیمی-فیزیکی سیزده نمونه جمع شده از ظروف نقره کتیبه داراست که با خط ایلامی نوشته شده است.

چکیده اساطیر نشان دهنده‌ی فرهنگ و نحوه‌ی تفکر مردمان در دوران‌های کهن و زبان گویای تاریخی است از دوران‌های پیشتاریخی. اساطیرنماینده‌ی تداوم زندگی فرهنگی یک ملت و به نوعی تاریخ آن است. اسطوره یکروایت و بیاننمادین است. اینبیانمی‌تواند نوشتار، تصویر، هنرهای نمایشی و حتی موسیقی باشد.بنابر متون اساطیری، پیشدادیان اولین سلسله تاریخ ایران هستند که نسبتشان به کیومرث می‌رسد. این سلسله از شاهان،تمدن بشری را برای ایرانیان به ارمغان آورده‌اند و توانستند آتش و بهره‌گیری از فلزات و سایر جانداران و اسیر نمودن دیوان را در کارنامه خود ثبت کنند. این دوره اساطیری از کیومرث آغاز و به گرشاسپ ختم می‌شود. تاریخ اساطیر بخشی از فرهنگ دیرین اقوام وتمدن ها است.شاهنامه یکی از شاهکارهای بزرگ تاریخ اساطیری ایران است که فردوسی شاعر بزرگ ایران، این اثر ارزشمند را در مدت سی سال به نظم کشیده است. از این رو آشنایی با اساطیر و اسطوره شناسی می تواند با اهمیت قلمداد گردد. در این مقاله تلاش شده تا یافته ها ی علمی مرتبط با تاریخ اساطیری ایران ومیان رودان ونیز بخشی از نماد های اساطیری ارائه شود.