فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده این مقاله گزارش مقدماتی است بر روی بقایای دانه های گیاهی به دست امده ار محوطه باستانی قلا پیروز علی در مجاورت رودخانه سیاب که در حواشی رود سیمره واقع شده است. شواهدگیاه باستان شناسی نشان از آن دارد اغاز کشاورزی در دوره هولوسن حدود ده هزار سال پیش در این سرزمین بوده است. بنابراین در دوره نوسنگی شاهد اهلی کردن و پرورش گیاهان در طی هزاران سال بوده ایم. فر ایند فوق در هرازه سوم پیش از میلاد بر اساس مطالعات گیاه باستان شناسی در محوطه های باستانی بیانگر رشد و گسترش کشاورزی در این دوران توسط پژوهشگران گزارش شده است. پژوهش بر روی دیرین تغذیه شناسی انسان های گذشته یکی از مهم ترین موضوعاتی است که در پژوهش های باستان شناسی می تواند شرایط زیست محیطی دوران پیش از تاریخ و آغاز تاریخ منطقه را از نظر پوشش گیاهی و جانوری در محوطه های باستانی ترسیم کند. این اطلاعات به شناخت وشکل گیری استقرارهای انسانی و آگاهی از اقتصاد معیشتی و روابط پیچیده انسان با محیط زیست منجر می گردد.
هدف اصلی این مقاله کسب اطلاعاتی در خصوص بررسی و شناخت پوشش گیاهی و یافته های گیاهی به دست آمده از کارگاه لایه نگاری و چگونگی استفاده ساکنین از این منابع بوده است. فرایند  فوق  توانست شرایط زیست محیطی این مردمان، نوع کشاورزی و دامداری این محوطه آغاز تاریخی را مشخص کند. بقایای گیاهی و جانوری بر جای مانده این محوطه باستانی، مورد پژوهش­های گیاه باستان شناسی و جانور باستان شناسی قرارگرفت و توانست بخشی از رژیم غذایی ساکنان قلا‌پیروز‌علی را از طریق کشاورزی، ماهیگیری و دامداری مشخص کند. وجود نمونه هایی از غلات، میوه درختان، استخوان های حیوانات و ماهی ها نشان دهنده استفاده و تغذیه ساکنان قلاپیروزعلی در هزاره سوم پیش از میلاد یعنی آغاز سکونت درکنار رودخانه سیاب در حاشیه ی رود سیمره بوده است. 

چکیده شناسایی ترکیبات ملات گچ بکاررفته در تزیینات گچبری با هدف کشف اصول عمل­آوری آن از اهمیت بسیاری برخوردار است. در این پژوهش، ملات گچ بکاررفته در تزیینات گچبری مسجد شهر تاریخی صیمره با هدف کشف ترکیبات و در نهایت منشأیابی محل تأمین گچ مورد نیازآن مورد مطالعه قرار گرفته است. در راستای تحقق این هدف، نمونه هایی از ملات گچ بکاررفته در تزیینات گچبری به همراه نمونه­هایی از ملات آثارمعماری وگچ طبیعی کوهپایه­های اطراف شهر تاریخی صیمره با هدف بررسی تطبیقی ترکیبات آنها به آزمایشگاه جهت انجام مطالعات XRF و XRD  ارائه گردید. نتایج مطالعات بعمل آمده نشان می­دهد، در ترکیب ملات گچ تزئینات گچبری مسجد صیمره، کانی های ژیپس (CaSO₄.2H₂O)، کوارتز( SiO₂) و کلسیت (CaCo₃) و در ترکیب سایرنمونه ها، سنگ گچ کوهپایه و ملات سازه­های معماری، تنها دو کانی ژیپس (CaSO₄.2H₂O) و کوارتز( SiO₂) مشاهده شد. در نتیجه ترکیب کلسیت با ملات گچ تزیینات گچبری این مکان تاریخی امری آگاهانه و به جهت دیرگیری ملات گچ و ایجاد فرصتی برای نقش اندازی بر آنها بوده است.  ازجهتی مشخص شد کوهپایه­های کبیرکوه با ساختار زمین شناسی سازندگچساران، منبع تأمین گچ مورد نیاز ملات بکاررفته در تزیینات گچبری و برپایی آثار معماری این شهر باستانی بوده است.

چکیده بررسی های تاریخی نشان می دهد روستائیان در فصول غیرکشت با بهره گیری از مواد اولیه حاصل از کشاورزی و دامداری به تولید انواع صنایع دستی مورد نیاز در زندگی روزمره خانوار های زاگرس نشین پرداخته و از این رهگذر ضمن پر کردن اوقات فراغت،بخشی ازنیازهای اقتصادی خودرا تأمین می نمایند.توسعه ی این بخش رونق بازارکاروکارآفرینی روستایی را در مناطق غربی ایران بویژه در استان های ایلام ولرستان موجب شده است. در واقع وجود مواد اولیه ، سابقه تولید، عدم نیاز به سرمایه گذاری گسترده و بسیاری مزایای دیگر درتحولات اقتصاد متکی برصنایع دستی وسنتی روستائیان نقش مؤثر داشته است.گلیم گل برجسته از جمله زیرانداز های سنتی وبومی روستائیان ایلامی بوده که با ابتکار وخلاقیت هنرمندان این رشته از صنایع دستی در بازار منطقه وکشوربه شهرت رسیده است. در این نوشتار این هدف دنبال شده تا یافته های حاصل از پژوهش های علمی در این زمینه ارائه گردد.

چکیده ظروف سفالی وارداتی ارمنستان در قرون نهم تا چهاردهم میلادی یکی از مهمترین شاخه های تاریخ تجاری-اقتصادی این کشور در قرون میانی اسلامی است که که در این نوشتار مورد بررسی قرار گرفته اند. بر اساس کشفیات باستان شناسی رشد صنعت سفالگری درکشور ارمنستان بویژه در محوطه های"دوین" و "آنی"، ونیز کشورهای مجاور رشد اقتصادی شهرها را در قرون نهم تا چهاردهم میلادی درپی داشته است. مطالعه تیپ بندی، طبقه بندی و همچنین نوع کارکرد فنی این مراکز، ویژگی های تولیدات به لحاظ کیفی، تنوع،ارزیابی زیباشناختی، سبک نقاشی شواهد وشناسه های مکشوفه از محوطه ها، روابط فرهنگی واقتصادی ایران وارمنستان را نشان می دهد.
از جهتی، مقایسه تطبیقی سفالینه ودیگر یافته ها از محوطه ها وسکونتگاه های استقرار در ارمنستان با کشفیات با ستان شناسی در آسیای میانه وچین تحولات اقتصادی، تجاری و فرهنگی این کشور با دیگر کشورهای منطقه در این دوره تاریخی را نیزتأیید می نماید.
کشفیات منسجم شهر دوین با کشفیات دیگر کشورها این امکان را فراهم نموده تا تحولات تاریخی، اقتصادی و روابط تجاری این کشورها شناسایی شود. 

چکیده سرزمین لرستان به دلیل شرایط مساعد جغرافیایی و منابع آب، از سکونتگاه‌های مهم بشردر دوران‌های مختلف تاریخی بوده است. با توجه به فعالیت‌های باستان‌شناسی و اظهار نظر مورخان و سیاحان، خصوصاً جغرافی‌نویسان اسلامی، این منطقه در گذشته،‌آباد بوده و یکی از قدیمی‌ترین محل‌های شناخته‌شده‌ی سکونت بوده است. اهمیّت لرستان از نظر تاریخی، بیش‌تر به خاطر کشف آثار مفرغی منسوب به قوم کاسی‌هاست که مدّتی در منطقه‌ی تاریخی لرستان (استان‌های ایلام و لرستان فعلی و...) حکومت داشته‌اند. از آن جا که آلیاژ مس- قلع که مفرغ یا برنز نامیده می شود، اولین ترکیب فلزات بوده، بنابراین، دوره‌ی بهره‌گیری از این فلز به نام «عصر مفرغ» نام‌گذاری شده است.
سر پرسی سایکس، سراورل اشتاین و برخی هیأت‌های باستان‌شناس داخلی و خارجی، به بررسی فرهنگ‌های عصر مفرغ این منطقه پرداخته‌اند، اما تلاش هیأت مشترک ایران و بلژیک به سرپرستی پروفسور واندنبرگ در دهه‌ی 1960 بسیار گسترده و چشم‌گیربوده است. با وجود این تلاش‌ها، بسیاری از ناگفته‌ها در مورد برنز وجود دارد که ضرورت پژوهش‌های علمی و گسترده را ایجاب می‌نماید. در این مقاله این هدف دنبال شده تا سنجاق های مفرغیبه عنوان بخشی از آثاربرنزی مکشوفه از محوطه ها وگورستان های باستانی لرستان از منابع کتابخانه ای و گزارش های باستان شناسی مورد مطالعه وبررسی قرار گیرد.

چکیده در جنگ جهانی اول، ایران به‌رغم اعلام موضع بی‌طرفی، به صحنه درگیری بین نیروهای روس و انگلیس از یک طرف و عثمانی و آلمان از طرف دیگر تبدیل شد. روس‌ها به‌منظور ضربه زدن به عثمانی‌ها و اشغال بین‌النهرین و همچنین رسیدن به نیروهای انگلیسی، که متحدشان بودند، به غرب ایران لشکرکشی کردند. در مقابل عثمانی‌ها و آلمان‌ها نیز برای مقابله با آنها اقداماتی انجام دادند، از جمله کمک‌های مالی و تسلیحاتی به غلامرضاخان والی پشتکوه، ولی در عمل والی موضع خود را تغییر داد و اعلام بی‌طرفی کرد. بر عکس این بی‌عملی و اعلام بی طرفی والی، عشایر و ایلات منطقه که قلمرو خود را تحت خطر و مواجه با یورش روس‌ها می دیدند با بسیج نیروهای رزمی خود به مقابله با این سیل ویرانگر برخاسته و توانستند آنها را در قلمرو خود نابود کنند و عده ای از آنها را به اسارت بگیرند.
در این مقاله تلاش شده تا بر اساس شواهد تاریخ بومی (تاریخ شفاهی )که هنوز توسط افراد و نوادگان عشایر منطقه سینه به سینه محفوظ مانده ابعاد این بخش از تاریخ و نقش عشایر در جلوگیری از ورود نیروهای اشغالگر روس به این منطقه  روشن شود.