فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده فصل اول بررسی وشناسایی آثار باستانی وتاریخی منطقه مورموری آبدانان از توابع استان ایلام در سال 1382 توسط هیئت باستان شناسی میراث فرهنگی استان ایلام به سرپرستی نگارنده اجرا شده است. در جریان این طرح پژوهشی آثار متعددی متعلق به دوران پیش از تاریخ ،تاریخی و قرون اولیه اسلامی از جمله تپه های باستانی «مر»مورد شناسایی قرار گرفته است. بررسی شناسه های فرهنگی مورد مطالعه نشان می دهد استقرار در این حوزه باستانی درطول دوران مختلف تا عصر حاضر استمرار داشته است.از جهتی درجریان بررسی وشناسایی باستان شناسی منطقه شواهدی از دوران حاکمیت ایلامیان در این منطقه بدست آمده است. تپه های مورد مطالعه در فاصله 7 کیلومتری شمال غربی شهر مورموری واقع شده است.بررسی ومطالعه تحولات فرهنگی این منطقه در دوران باستان ودر ارتباط با سایت های همجوار در شوش ومناطقی از بین النهرین از مهمترین اهداف این نوشتار قلمداد می گردد. 

چکیده دهلران به عنوان پهناورترین شهرستان استان ایلام در جنوب این استان واقع شده است. ناهمواری کوهستان زاگرس دربخش شمالی، جلگه خوزستان وجریان رود های کرخه وکارون در بخش شرقی  ونیز دشت ها وتپه ماهورهای ناحیه صحرایی ونیمه صحرایی همراه با شن های روان در بخش غربی  همجوار با کشور عراق  از عمده پدیده های جغرافیایی تاثیرگذار در شرایط مکان های استقراری این منطقه در عهد باستان بوده است. دهلران ، از نظرویژگی های جغرافیایی و اقلیمی صحرایی ونیمه صحرایی است. دهلران به واسطه همجواری با خوزستان و بخصوص پایتخت ایلام باستان (شوش ) ونیزتمدن های سومر و بابل در بین النهرین دارای اهمیت و جایگاه ویژه ای است. بررسی ها نشان می دهد شرایط اقلیمی و مسائل زیست محیطی دهلران با سرزمین های همجوار چون: خوزستان ومناطق بین النهرین دارای مشابهت هایی است که در این نوشتار مورد توجه قرار گرفته است. ازاین رو،در این مقاله سعی شده تا گوشه هایی از ویژگی های زیست محیطی منطقه دهلران که قابل مقایسه با بین النهرین وسرزمین خوزستان است مورد مطالعه قرار گیرد.

چکیده تمدن ایلام به عنوان بزرگترین و قدیمی ترین تمدن خاورمیانه در بخش جنوب غربی فلات ایران ودر محدوده شمال خلیج فارس واقع شده است.این منطقه یکی از کهن‌ترین مناطق فرهنگی ایران است که در گذشته سرزمین خدایان لقب گرفته بود.
ایلامیان اعتقادات مذهبی و آئینی خود را به طرق مختلف به تصویر می‌کشیدند و در پناه این تصاویر خود را از شر اهریمن مصون می‌داشتند. چون در ابتدای راه، گاهی حیوانات را برخود مسلط می‌دیدند با اندیشه فراوان به خلق موجودات افسانه‌ای پرداختند و به درگاه آنان قربانی‌های گوناگون پیشکش می کردند. اسطوره‌ها زیباترین نقوش مصور بر مهرهای ایلامی‌اند که از شهرت به سزایی برخوردار هستند. نقوش مهرها بر جنس‌ها ی مختلفی از قبیل گل خام، گل پخته، صدف، سنگ سبز، سنگ آهک، مرمر، سنگ گچ، بازالت، قیر تصویر شده‌اند. مهر های استوانه ای با نقوش حیوانات اسطوره‌ای از جمله آثار مکشوفه متعلق به دوره ایلامیان است که دراین نوشتار مورد مطالعه قرار گرفته است.

چکیده دشت های حاشیه ای غرب ایران در بخش غربی زاگرس بویژه منطقه مهران، واقع در استان ایلام به دلایل شرایط جغرافیایی و روان آب هااز منظر باستان شناسی دارای اهمیت می باشد. این منطقه جغرافیایی با بهره گیری از منابع آب دامنه های زاگرس غربی از دوران پیش از تاریخ تا قرون اولیه اسلامی دارای استقرار بوده است. تپه های باستانی منطقه واقع در دشت های صالح آبادومهران در مسیر مواصلاتی باستانی بخش میانی زاگرس با مراکز جمعیت در بین النهرینقرارداشته اند.مطالعات باستان شناسیروابط ساکنان این منطقه از منظرتحولات فرهنگی وتمدنی با ساکنان شرق بین النهرین در محوطه های بادرایا وباکسایا ودیگر سایت های باستانی همجوار را نشان می دهد. از اینرو، تلاش شده سایت های پیش از تاریخ این منطقه مورد مطالعه وبررسی علمی قرار گیرد.بنابراین، تدوین وتألیف این مقاله در راستای تحقق این هدف بوده است.

چکیده آجر از جمله مهمترین مصالح ساختمانی درعرصه معماری ایرانی بوده است. کاربردآجر به عنوان یکی از مصالح بومی در سازه های معماری مناطق مختلف ایران از جهات مختلف دارای اهمیت می باشد.تهیه وساخت آجر از سابقه وقدمت زیادی در مناطق اقلیمی ایران رواج داشته است.نیاز به آجر وماندگاری طولانی مدت این نوع مصالح در کارگاه های آجرپزی،موجب شده تا کارگاه ها وکوره های آجر پزی در سراسر ایران ایجاد شود. آجر علاوه بر استفاده در ساختن بدنه بنا،نقش تزیین آن نیز موردتوجه بوده است. آجردر رنگهای مختلف چون زرد کمرنگ، قرمز و قرمز تیره و درابعاد مختلف در کوره های آجرپزی ساخته می‌شد. معمولاْ آجردر قسمت های مختلف بنا مانند ایوان ها، طاقنماها، گنبدها، مناره‌ها و اتاق ها کاربرد داشته ودر بسیاری از بناها نیزاز آجرهای تراشدار و قالبی استفاده شده است.به دلیل اهمیت این نوع مصالح در ساختارمعماری سنتی ایران، تلاش شده تا ویژگی های هنر آجر پزی و تکنیک های ساخت آن در این مقاله مورد بررسی ومطالعه قرار گیرد.

چکیده سفالگری از جمله هنر های کهن در جوامع بشری است. کشفیات باستان شناسی قدمت سفال را به جامعه ‌‌ی کشاورزی می‌رساند، یعنی به زمانی که