فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده یکی از بنیادی ترین موفقیتهای بشر در پیشبرد علوم و فناوری، نظم بخشیدن و قانونمند کردن داده ها و اطلاعات به دست آمده توسط سایر محققین در زمینه های مختلف علوم است. در این میان علم جغرافیا نیز از جمله دانش های مورد توجه بشر به دلایل گوناگون بوده و از سده های نخستین هزاره ی اول پیش از میلاد تا به امروز در پیشبرد آنکوششِ بسیارشده است. در این خصوص، پیشرفت علم ستاره شناسی و ریاضیات تأثیر به سزایی در پیشرفت علم جغرافیا داشته و دانشمندان یونانی با استفاده از این علوم موفق به اندازه گیری شعاع زمین و به تبع آن مساحت کره ی زمین شدند. ابوریحان بیرونی، در سده ی چهارم هجری قمری، توانست با تکیه بر دانش خود در زمینه ی مثلثات کروی، تحول بزرگی را در اندازه گیری شعاع زمین ایجاد نماید. 
 دانشمندان یونانی پس از اندازه گیری محورهای طولی و عرضی زمین، براساس طول روز و زاویه ی تابش نور خورشید، اقلیم های (آب و هوای) مختلف کره ی زمین را مشخص نمودند. دانشمندان ایرانی نیز با استفاده از همین فرمول، هفت ناحیه ی مشخص آب و هوایی را در مدارهای مشخصات جغرافیایی تعیین نمودند که به "هفت اقلیم" شهرت دارد.  
در این مقاله، ابتدا سیر تکوینی نظریه های متفاوت در باره ی  شکل ظاهری کره ی زمین در سه مدل مختلف "زمین مسطح- مدل زمین محور"، "زمین کروی- مدل زمین محور" و زمین کروی- مدل خورشید محور" معرفی می شود. سپس به مفهوم "هفت اقلیم" در متون جغرافیا نویسان قدیم پرداخته و به تطبیق نظری آن با آنچه که علوم و فنون جدید و تصاویر ماهواره ای به ما می دهد می پردازیم.   

چکیده تنگ سازو بن در بخش شرقی جاده‌ی  لومار_ رود بار عرب شهرستان سیروان ،در محدوده‌ی روستای ورگچ و حاشیه غربی رودخانه‌ی سیمره  واقع شده است. این منطقه به صورت محوطه ای آباد در محدوده‌ی حوزه‌ی ورگچ و تنگ سازو بن سیروان خود نمایی می‌کند. بقایای قلاع ، دژ وتراکم سفالینه ها وابزارهای ساخته شده ازسنگ به‌عنوان شواهد وشناسه های فرهنگی قابل مشاهده برسطح آثار ، نشانگر استقرار وزندگی انسان در دوران مختلف تاریخی در این منطقه است. بررسی های باستان شناسی نشان می دهدآثار دوره‌ی تاریخی و قرون اولیه ی اسلامی در این منطقه از تراکم بیشتری برخوردار است. جریان رودخانه دائمی وپرآب سیمره، عامل آبادانی وجذب جمعیت در این منطقه از سیروان شده است. دراین مقاله تلاش شده ضمن معرفی بقایای سازه های معماری محوطه های باستانی حوزه تنگ سازوبن،گاهنگاری سفالینه های موجود بر سطح محوطه نیز مورد توجه قرار گیرد.

چکیده والیان فیلی از دورۀ شاه عباس تا اوایل دورۀ قاجار بر دو منطقۀ  پیشکوه و پشتکوه لرستان حکمرانی می‌کردند. در اوایل دورۀ قاجار سلطه آنها بر منطقه لرستان برچیده و حکمرانی آنها محدود به پشتکوه ایلام گردید. از این رو هدف پژوهش حاضر بررسی چرایی و چگونگی محدود شدن حکمرانی والیان فیلی در منطقه پشتکوه است و اینکه این رخداد چه پیامدهایی برای دو منطقه لرستان و پشتکوه ایلام به دنبال داشت. داده­ها با بهره­گیری از اسناد آرشیوی و منابع کتابخانه­ای گردآوری و تحلیل شده است. از یک طرف برچیده شدن حکمرانی والیان فیلی از منطقه لرستان باعث شد که آن منطقه بطور مستقیم توسط حاکمان و شاهزادگان قاجاری اداره شود و نا آشنایی آنها با مناسبات ایلی و طایفه­ای لرستان باعث شد که آن منطقه در دورۀ قاجار در اکثر مواقع درگیر جنگ­های طایفه­ای و شورش­های متعدد گردد؛ از طرف دیگر محدود شدن حکمرانی والیان به پشتکوه پیامدهای مثبت و منفی به دنبال داشت از جمله پیامدهای مثبت این رخداد منطقه پشتکوه بصورت یک واحد سیاسی با مرزهای مشخص در آمد و هم چنین دفاع و محافظت موثرتر والیان  از مرزهای ایران از دیگر پیامدهای مثبت این رخدادبود؛ از جمله مهم­ترین پیامدهای منفی، آغاز مهاجرت گسترده ایلات و عشایر پشتکوه به عراق بود، چراکه والیان هنگام آمدن به پشتکوه طوایف وفادار با خود را به همراه آوردند و ایلات بومی منطقه پشتکوه را در تنگنا قرار دادند و آنها را ناگزیر به مهاجرت کردند. 

چکیده شناخت سفال ساسانی در مناطق مختلف ایران همواره با نواقص و کمبود­های فراوانی رو به رو بوده است. دهلران، نیز به مانند بسیاری از مناطق ایران علی­رغم بررسی­های گسترده اطلاعات چندانی از وضعیت و گونه­های سفالی دوره ساسانی آن در دسترس نیست^[1] به همین دلیل سفال­های ساسانی که طی بازدید سال 1394 از بخش زرین آباد و میمه در منطقه کوهستانی شمال غربی دهلران جمع­آوری شده بود در این نوشتار مورد طبقه­­بندی و گونه شناسی قرار گرفته و با دیگر محوطه­های شاخص دوره ساسانی مقایسه شده است. بر همین اساس مشاهده می­شود که گونه­های سفال ساسانی در بخش شمال غربی دهلران علی­رغم محلی بودن دارای شباهت­ها و همچنین تفاوت­هایی جزئی با نمونه­های هم­دوره در غرب و جنوب غرب ایران است. به طور کلی می­توان از رهگذر مقایسه سفال­ها؛ منطقه مورد مطالعه را بخشی از حوزه فرهنگی غرب ایران در دوره ساسانی دانست که از نظر هنر سفالگری در ارتباط نزدیک به مناطق  جنوب غربی ایران به ویژه از نظر آرایه­ های تزئینی است.


 

چکیده یافته‌های علم باستان­شناسی در دو قرن اخیر، زمینه‌ی شناخت و معرفی آثار فرهنگ عصر برنز و آهن در فلات ایران و سرزمین‌های هم­جوار را فراهم نموده است. بررسی و شناسایی مکان‌های باستانی، انجام فعالیّت حفاری و کاوش علمی، تطبیق و مقایسه‌ی آثار و شواهد فرهنگی مکشوفه از محوطه‌ها و در کل، تلاش در جهت شناختبیش‌تر تحولات فرهنگی وتمدنی منطقه­ مورد عنایت هیأت‌های باستان­شناسی بوده است. معرفی تمدّن عصر آهن  و برنزدر منطقه‌ی عمومی موسوم به لرستان و طبقه­بندی و دسته‌بندی آثار و ابزار مکشوفه از محوطه‌های باستانی و ارائه‌ی یافته‌های پژوهشی و تحقیقاتی در این زمینه، به تمدّن و فرهنگاین دوره هویّتی داده است که در تاریخِ تحولات باستان­شناسی تحت عنوان فرهنگعصر آهن از آن یاد شده است.
شهرستان چوار در بخش غربی استان ایلام واقع شده است. این شهرستان با داشتن ده ها مکان باستانی از مناطق مهم تمدن وفرهنگ دیرینه غرب ایران بویژه در دوران مفرغ وآهن بوده است. کشف ابزار فلزی در جریان کاوش های علمی  منسوب به این دوره ، از منظر تحولات فرهنگی با ستان شناسی با اهمیت ارزیابی شده است. بررسی ها نشان می دهد تعدد محوطه های عصرآهن دراین منطقه و رونق بهره گیری از فلز آهن ، رونق بخس فرهنگ این دوره در این محدوده ی جغرافیایی است. . از این رو، در این مقاله، ضمن معرفی برخی از سایت های متعلق به عصر آهن،،بخشی از یافته های حاصل از بررسی ها وکاوش های باستان شناسی نیز ارائه شده است

چکیده علامه سید جعفر الاعرجی (نسابه) از سادات الاعرجی در سال 1274 ه.ق در عراق متولد شد. تحصیلات علمی خود