فصلنامه مطالعات ایلام شناسی

چکیده استان ایلامدرغرب ایرانودرمحدودهی ناهمواری هایحاشیه ی غربی زاگـــــرسواقع شده است.این منطقه به دلیلشرایط مساعد جغرافیایی، آب کافی ، زمین های حاصلخیز، پوشش جنگلی ، مراتع غنی و پناهگاه های طبیعی برای استقرار انسان در دوران مختلف جایگاه مناسبی داشته است. بنابراین، اقوام مختلف در این نواحی اقدام به ایجاد مکان های استقراری نموده و در بسیاری موارد اقوامی از سرزمین های هم جوار  برای بهره گیری از امکانات طبیعی منطقه به این ناحیه مهاجرت نموده اند ( محمودیان ، 1392: 25 ) .
بررسی های اولیه نشان می دهد آثار متعددی در دره ها ، دشت ها و دامنه ی کوه ها از گذشته ها بر جای مانده است.دراین راستا از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور تلاشی صورت گرفته تا با بهره گیری از تمام امکانات در جهت انجام طرح های پژوهشی و تحقیقاتی ، به ویژه  بررسی و شناسایی آثار و مستند سازی آن ها جهت ثبت در فهرست آثار ملی اقدام شود .
انجام طرح  بررسی و شناسایی آثارتاریخی-فرهنگی منطقه ی هلیلان وزردلان واقع درحاشیه ی رودخانه ی سیمره حرکتی علمی برای تحقق اهداف میراث فرهنگی به شمار می رود(محمودیان، 1389: 15).در این نوشتار، تلاش شده است تا درطرح بررسیوشناسایی منطقه(محوطه های پیش از تاریخ محدوده ی جغرافیایی سرچم هلیلان ) بخشی از یافته های باستان شناسی،معرفی شود.  

چکیده کاوش نجات بخشیمحوطه ی درحال خطر«للار» با هدف حفظارزشهایفرهنگی وشناخت دوران تاریخی، این محوطه باستانی ازآبانماه 1393تا اردیبهشت 1394به شماره مجوز40/208/892 به تاریخ 7/08/89 به انجام رسید. درطی کاوش با پیوستن هیئتی از دانشگاه ناپل ایتالیا به سرپرستی «برونو جنیتو» در آذرماه 1393به مدت یکماه کاوش به صورت مشترک انجام شد.اینمحوطه درشهریور سال 1310 شمسی توسط «آندره گدار» به شماره پنج و به وسعت ده هکتار در فهرست آثار ملی ثبت شده است (پازوکی:1384،  96 ). بررسی های باستان شناختی در حوضه ی آبگیر سد سیمره در سال 1386 توسط سید رسولبروجنی آغار گردید.او توانست بیش از103محوطه باستانی را در حد فاصل محور ساختارسدتا روستای سازبن را شناسایی ومحوطه ی للار را به شماره 5.86.032 Sدر فهرست آثار پرخطر قرار دهد ( بروجنی، 7، 1394).
 در سال 89-90 عباس مترجم از دانشگاه همدان، کارگاه هایی کاوشی را در بخش شمال غربی محوطه ی باستانی للار به مدت یک ماه به انجام رسانیداو نتایج بدست آمده از این کاوش را به دوران ساسانی، صدراسلام نسبت داد(مترجم،23:1390 ).براساس بررسی های سطحی در للار غربی، چهارکارگاه و ده گمانه و در للار شرقی چهارگمانه موردکاوش قرار گرفت. نمونه های سفالی با ساختارهای معماری و همچنین داده های فرهنگی به دست آمده مربوط به عصر آهن و سپس دوره ی ساسانی- صدر اسلام تاریخ گذاری گردید که شرح آن درمتن مقاله ارائه شده است. دراین نوشتار تنها به توصیف ومعرفی کارگاه الف که مهمترین ساختار معماری آن تالار ستونداری با تزیینات وابسته به معماری است پرداخته شده است.
 

چکیده با این که بخش اعظم سطح زمین را آب پوشانده است اما تامین این ماده ی حیاتی همواره یکی از مشکلات مهم در زندگی  بشر به تناسب محل زندگی وی بوده است؛ زیرا در بسیاری از نقاط  روی زمین، درتأمین آن با چالش جدی مواجه بوده و این نیاز مبرمهمواره او را مجبور ساخته است که به ظرفیت های دیگر طبیعت اندیشه کند. انسان از دیر باز آنجا که رودخانه ، دریاچه و حتی برکه ای وجود نداشته است و میزان بارندگی، تکافوی تامین آب کشاورزی و حتی آب شرب وی را نکرده است، چشم به نهفته های طبیعت در دل لایه های خاک و سنگ دوخته است. برای رفع این نیاز،دست به حفر تونل هائی در اعماق زمین بنام قنات یا کاریز زده است. حفر قنات یا کاریز،یکی از افتخارات ایرانیان در قرون و اعصار گذشته بوده که توانسته است معضل کمبود آب را تا حدودی مرتفع نماید. شیوه ی دسترسی انسان به آب های زیر زمینی و انتقال آن با استفاده از مهارت استادکارانی بنام مقنی، اعجاب عالمیان را برانگیخته است.
آن چه که بیشتر بر اهمیت این سازه که بی شباهت به یک کار هنری فاخر نیست، اضافه کرده است، طول مسیر، حفر گمانه های مادر چاه، تراز کشی مسیر قنات، حفرکوره، اندازه گیری تراز شیب، برطرف کردن موانع حفر، سدبندی های زیر زمینی با استفاده از ابزار ابتدائی می باشد. جای تأمل و تفکر بسیار دارد، که چگونه در شرایط ابتدائی زندگی بشری، با استفاده از ابزارهای دستی چنین سازه هائی توسط انسان طراحی و ابداع گردیده است. از دیرباز قنات ها از منابع مطمئن تأمین آب در بخش کشاورزی و مصرف شرب مردم ساکن در مناطق خشک و نیمه خشک و روستاهای حاشیه کویر ایران بوده است. در این مناطق میزان بارندگی کمتر از یکصد میلی متر و بعضی سال ها در حد صفر می باشد و تنها منبع تأمین آب برای سکنه ی این مناطق فقط آب قنات ها بوده است. در شرایط کنونی هر چند در سایر مناطق دنیا سازه هائی از این دست وجود دارد، اما نقش و قدمت قنات بسیار پررنگ تر بوده و با توجه به ثبت آن توسط یونسکو به عنوان میراث فرهنگی جهانی، می توان از آن به عنوان یکی از افتخارات ایران و ایرانی یاد کرد.

چکیده  موضوع پایداری درسال­های اخیر، بخش وسیعی از ادبیات شهرسازی را به خود اختصاص داده است. مطرح شدن "نظریه توسعه پایدار" در دهه­های پایانی قرن بیستم و در پی آن شهرهای پایدار، ارائه تعاریف گوناگون و راهکارهای متنوع و نیز اقداماتی عینی به مثابه تجارب و مصادیقی ارزنده، مباحث مربوط به رابطه میان انسان، محیط زیست و توسعه، بطور جدید در شهرسازی برای ایجاد تعادل میان سطوح متنوع زیستی با درک از محیط، نشان از اهمیت روز افزون این موضوع دارد. شهرسازی براساس الگوهای پایداری می­تواند پاسخی درحل مشکلات امروزی شهرها باشد. اهداف توسعه پایدار می­تواند دست­یابی و تامین نیازهای اساسی شهروندان، بهبوداستانداردهای زندگی، حفاظت و مدیریت بهتر اکوسیستم را تامین کند.
دراین تحقیق با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی، شاخص­های توسعه پایداری شهرستان ایلام بررسی گردید. نتایج نشان داد که شاخص پایداری اجتماعی از وضعیت مناسبی برخوردار است ولی در راستای ارتقای کیفیت شاخص مذکور ارائه برنامه­های دوراندیش الزامی به نظر می­رسد. شاخص پایداری زیست محیطی، نیازمند آموزش­های لازم در راستای چگونگی استفاده از انرژی­های تجدیدناپذیر دارد. توجه ویژه به موضوع ساختمان­های سبز به منظور استفاده از انرژی­های تجدیدپذیر در صنعت ساخت و ساز باید در برنامه ­های مسئولین مربوطه قرار گیرد.به نظر می­رسدکه شاخص پایداری اقتصادی، بحرانی­ترین شاخص در شهرستان ایلام بوده و بیش­ترین توجه باید پیرامون این شاخص متمرکز شود.

چکیده معبد «چغازنبیل» در جنوب غربى ایران، استان خوزستان و در ٣٥ کیلومترى شهر باستانى شوش قرار گرفته است. این شهر در حدود ١٣٠٠ سال فبل از میلاد در نزدیکى رود دز توسط پادشاه ایلامى «اونتاش نیپریشا» ساخته شدهو بهآن دوراونتاشمىگفتهاند. بناهای شهر از خشت و آجر ساخته شده‌است و با وجود قدمت بسیار هنوز بخش زیادی از آنها بر جای مانده‌است.درنمایبناهای موجوددر محوطه چغازنبیل آجرهای کتیبه‌داری با خطوط میخی ایلامی و اَکَدی به کار رفته‌ است. این آجرها روی بدنه‌های زیگورات به فاصله هر ده رج تکرار ‌شده است. در این آجرها نام و نسب شاه سازنده ی بنا ذکر شده و در آن مشخص شده که این بنا چگونه و به چه منظوری ساخته شده است. به این ترتیب هزاران آجر ساده و کتیبه‌دار بناهای شهر را تزیین می‌کرده‌است.
علاوه بر این از آجرهای لعابدار، ملات قیر طبیعی، اندودهای گچی و گل میخ‌های سفالین استفاده زیادی شده است.هر ده ردیف آجر ساده دور تا دور بنا یک ردیف آجر کتیبه دار کار گذاشته شده است.در کاوش‌هایی که در محوطه چغازنبیل صورت گرفت بیش از5000 آجر نوشته و چندین نوشته بر مجسمه‌های لعاب دار، گل میخ‌ها، سرگرزها، قطعه‌های مفرغیو برگلوله‌هایگلی یافته شدهاست.آجر نوشته‌ها دردیواره ی زیگورات و پرستشگاه‌های این شوشینکInshushinak، کی ری ریشKiririsha، ایشنی ـ کرپIshni - karap نپیریشNapirish، در برج نور کیبراتNur - kibrat، ساختمان‌های اطراف صحن‌ها، دروازه ی شاهی، گذرگاه شاهی و دروازه ی شوش کار گذاشته شده‌است. آجر نوشته‌های دیواره ی زیگورات و پرستشگاه‌ها به صورت ردیفی قرار گرفته که در هر ده ردیف تکرار شده‌اند. مهم‌ترین کار زبان‌شناسی که در این‌باره انجام گرفته جلد سوم کتاب چغازنبیل نوشته استو (استو، 1375) است که به بررسی نوشته‌های یافته شده در کاوش‌های گیرشمن پرداخته است.
استو متن‌های ایلامی را بر اساس آوانگاری به پنج گروه الف، ب، ج، د، ه بخش‌بندی کرده است که درمجموع 61 متن ایلامی را در بر می‌گیرد. هر کدام از این گروه ها ویژگی و الگوی خاص خود را دارند. او متن‌های اکدی را نیز با شماره‌هایI-VIII شماره گذاری کرده است.در این نوشته‌ها جز چند مجسمه سر که نام اتر ـ کیته(Atar - kittah)بر آن نگاشته شده از پادشاهی به نام اونتش‌ ـ نپیر(Untash­-Napirisha)حدود1300پ.م.)،پسرهوبنومن(Hubannumena)، شاه انشان و شوش، یاد می‌شود. به گزارش این متن‌ها اونتش ‌ـ نپیریش ذیقورات چغازنبیل یا همان دور ـ اونتاش باستانی را به خداوند «این شوشینک» پیشکش کرده است. او همچنان پرستشگاه‌هایی نیز برای ایزدان گوناگون دیگر بنیان نهاده است.در نیایشگاه‌های دور ـ اونتاش از حدود بیست و پنج ایزد نام برده شده است که برخی از آنها خدایان بین النهرینی هستند. از میان این ایزدان می‌توان از:منزت (Manzat )، هیشمیتیک (Hishmitik )، روهورتیر( Ruhuratir )، شیموت (Shimut )، نبو ( Nabu)، بلیلیت (Belilit ) و اینانا (Inanna) یاد کرد. “همایش جایگاه دهلران در دوران پیش ازتاریخ” حرکتی ارزشمند در جهت معرفی این منطقه از تمدن ایلام باستان است.
دراین مقاله تلاش شده تا خطوط رایج در دوره ی ایلامیان معرفی شود. امید است این مطالب مورد پذیرش قرار گیرد.  

چکیده دژ و قلعه‌یشهاق یکی از مهمترین آثار معماری غرب کشور است که در روستای بردیاز توابع بخش زرین‌آباد شهرستان دهلران واقع شده است.دژی به طول 1730مترکه گرداگرد محوطه ای وسیع ایجاد شده است.درمحدوده ی داخلی این دیوار عظیم آثا رو شواهد یکی از قلاع تاریخی ملاحظه می شودکه متأسفانه از مجموعه بنا،بخش های آن و نیز سبک معماری این مکان تاریخی اطلاعاتی در دست نیست.منطقه ی زرین آباد درحد فاصل دو اقلیم گرم ومعتدل نواحی غربی کوهستان کبیرکوه واقع شده است. از جهتی دیگر یکی از معابر ارتباطی دنیای باستان که مراکز جمعیتی مناطق ییلاقی دامنه های غربی کوهستان زاگرس را به دشت های حاشیه ای جنوب غربی ایران و سرزمین میان رودان متصل می نماید از این منطقه امتداد یافته است. 
بنابراین، وجود چنین اثر بزرگ و عظیمی دراین منطقه ازجهات مخلف دارای اهمیت می باشد. وسعت محدوده ی قلعه ودژ بلند و مستحکم پیرامونی که با مصالح بومی ساخته شده و برخی محوطه های پیرامونی متعلق به دوره های مختلف، ضرورت مطالعه و بررسی علمی این اثر را دوچندان ساخته است.
ازاین رو، موقعیت مکانی،سبک بنا، مصالح به کار رفته، نوع کاربری دژ وقلعه و نیز  وسعت محوطه می تواند دراین نوشتار مورد توجه باشد. در این مقاله پیرامون موارد ونکات مطرح شده با بهره گیری از منابع و به ویژه فعالیت میدانی و یافته های علمی حاصل از بررسی وشناسایی اثراطلاعاتی ارائه شده است. این اقدام می تواند مدخلی برای پژوهش های علمی باستان شناسی و شناخت بیشتر این مکان استقراری باشد.