معبد «چغازنبیل» در جنوب غربى ایران، استان خوزستان و در ٣٥ کیلومترى شهر باستانى شوش قرار گرفته است. این شهر در حدود ١٣٠٠ سال فبل از میلاد در نزدیکى رود دز توسط پادشاه ایلامى «اونتاش نیپریشا» ساخته شدهو بهآن دوراونتاشمىگفتهاند. بناهای شهر از خشت و آجر ساخته شدهاست و با وجود قدمت بسیار هنوز بخش زیادی از آنها بر جای ماندهاست.درنمایبناهای موجوددر محوطه چغازنبیل آجرهای کتیبهداری با خطوط میخی ایلامی و اَکَدی به کار رفته است. این آجرها روی بدنههای زیگورات به فاصله هر ده رج تکرار شده است. در این آجرها نام و نسب شاه سازنده ی بنا ذکر شده و در آن مشخص شده که این بنا چگونه و به چه منظوری ساخته شده است. به این ترتیب هزاران آجر ساده و کتیبهدار بناهای شهر را تزیین میکردهاست. علاوه بر این از آجرهای لعابدار، ملات قیر طبیعی، اندودهای گچی و گل میخهای سفالین استفاده زیادی شده است.هر ده ردیف آجر ساده دور تا دور بنا یک ردیف آجر کتیبه دار کار گذاشته شده است.در کاوشهایی که در محوطه چغازنبیل صورت گرفت بیش از5000 آجر نوشته و چندین نوشته بر مجسمههای لعاب دار، گل میخها، سرگرزها، قطعههای مفرغیو برگلولههایگلی یافته شدهاست.آجر نوشتهها دردیواره ی زیگورات و پرستشگاههای این شوشینکInshushinak، کی ری ریشKiririsha، ایشنی ـ کرپIshni - karap نپیریشNapirish، در برج نور کیبراتNur - kibrat، ساختمانهای اطراف صحنها، دروازه ی شاهی، گذرگاه شاهی و دروازه ی شوش کار گذاشته شدهاست. آجر نوشتههای دیواره ی زیگورات و پرستشگاهها به صورت ردیفی قرار گرفته که در هر ده ردیف تکرار شدهاند. مهمترین کار زبانشناسی که در اینباره انجام گرفته جلد سوم کتاب چغازنبیل نوشته استو (استو، 1375) است که به بررسی نوشتههای یافته شده در کاوشهای گیرشمن پرداخته است. استو متنهای ایلامی را بر اساس آوانگاری به پنج گروه الف، ب، ج، د، ه بخشبندی کرده است که درمجموع 61 متن ایلامی را در بر میگیرد. هر کدام از این گروه ها ویژگی و الگوی خاص خود را دارند. او متنهای اکدی را نیز با شمارههایI-VIII شماره گذاری کرده است.در این نوشتهها جز چند مجسمه سر که نام اتر ـ کیته(Atar - kittah)بر آن نگاشته شده از پادشاهی به نام اونتش ـ نپیر(Untash-Napirisha)حدود1300پ.م.)،پسرهوبنومن(Hubannumena)، شاه انشان و شوش، یاد میشود. به گزارش این متنها اونتش ـ نپیریش ذیقورات چغازنبیل یا همان دور ـ اونتاش باستانی را به خداوند «این شوشینک» پیشکش کرده است. او همچنان پرستشگاههایی نیز برای ایزدان گوناگون دیگر بنیان نهاده است.در نیایشگاههای دور ـ اونتاش از حدود بیست و پنج ایزد نام برده شده است که برخی از آنها خدایان بین النهرینی هستند. از میان این ایزدان میتوان از:منزت (Manzat )، هیشمیتیک (Hishmitik )، روهورتیر( Ruhuratir )، شیموت (Shimut )، نبو ( Nabu)، بلیلیت (Belilit ) و اینانا (Inanna) یاد کرد. “همایش جایگاه دهلران در دوران پیش ازتاریخ” حرکتی ارزشمند در جهت معرفی این منطقه از تمدن ایلام باستان است. دراین مقاله تلاش شده تا خطوط رایج در دوره ی ایلامیان معرفی شود. امید است این مطالب مورد پذیرش قرار گیرد.
