در دورۀ ساسانی شهرهای متعددی توسط شاهنشاهان ساسانی بنا شد. معمولاً این
شهرها را به مناسبت پیروزیهایی که در جنگها به دست میآوردند، میساختند. شهر
بیشاپور یکی از این شهرهاست که نمادی از شکوه معماری و شهرسازی ساسانی است.
در مکانیابی این شهر چندین عامل دخیل بوده، ازجمله دسترسی به منابع آب فراوان،
موقعیت خاص جغرافیایی طبیعی که امنیت نسبی را فراهم میکرد. دیگری اینکه در
مرکز و مسیر مهمترین راههای آن زمان به تیسفون و خلیج فارس قرار داشت. از این
شهر در منابع تاریخی و جغرافیایی بارها نام برده شده است. بنابر این، خیلی زود مورد
توجه باستانشناسان قرار گرفت و کاوشهای متعددی را در آن انجام دادند که منجر
به افزایش شناخت ما از سبک و شیوۀ شهرسازی و معماری، هنر و حتی آئینهای دورۀ
ساسانی گردید. علیرغم اینکه کاوشهای باستانشناسی نسبت به سایر مناطق در
بیشاپور زودتر شروع شد؛ ولی اطلاعات علمی دربارۀ این شهر هنوز در مقایسه با
اهمیت آن اندک است؛ به طوری که تاکنون بخش محدودۀ از این شهر کاوش شده،
که طی آن کاخ والرین، کاخ شاپور، ایوان موزائیک غربی، معبد آناهیتا، بنای یادبود
شاپور، حصار بیرونی شهر، گرمابهها، قلعه یا دارالعماره، مدرسۀ دینی، محلۀ شاهی و
غیره شناسایی شدهاند.
در این نوشتار شهر بیشاپور و تاریخچۀ پژوهشهای انجام گرفته در آن به اختصار
معرفی شده است. تحلیل محتوایی، کتاب آخرین فصل کاوش )فصل نهم( این شهر
تاریخی از جمله مطالب مورد توجه در این مقاله است.