2
دانشجوی کارشناسی ارشدمدیریت برنامه ریزی توسعه جهانگردی،پردیس دانشگاهی باخترایلام
چکیده
در اواخر هزارهی چهارم ق.م قومی شناخته شده و صاحب تمدنی تکاملیافته کشور ایلام را در جنوب غربی خاک ایران به مرکزیت شوش تأسیس کردند.گسترهی این تمدن در جنوب به خلیجفارس، در شمال به راه خاوران و میانههای زاگرس، از غرب به رودخانه ی دجله و از شرق تا فارس کنونی (ناحیه انشان یا انزان باستانی) منتهی میشد. با توجه به یافتههای باستانشناسی صورت گرفته در گسترهی تمدن ایلام کهن، شواهدی دال بر نفوذ مادی و فرهنگی تمدن ایلام تا محدودهی کنونی استان ایلام بدست آمده است. استان فعلی ایلام در بخش غربی زاگرس و در ناحیه ی شمال غربی تمدن ایلام واقع شده است . به دلیل موقعیت وشرایط جغرافیایی مطلوب منطقه ای، بیشتر جاده های باستانی در این مسیر امتداد داشته اند. وجود آثار متعدد ومتنوع از استقرار انسان دردوران مختلف پیش از تاریخ تا دوره ی اسلامی در این دیار مؤید همین موضوع است. از مهمترین این آثار، می توان به قلاع تاریخی اشاره داشت که در ارتفاعات منطقه ویا دره های استراتژیک نواحی زاگرس غربی واقع شده اند. قلعه ی اسماعیلخان از جمله این آثار است که در محدودهی شهرستان ایلام و بر روی ارتفاعات انبارآب در شمال شهرایلام قرار دارد.این قلعه به صورت دیوار و دژی مستحکم بر فراز ارتفاعات مشرف به دشت ایلام و بر روی عوارض و ناهمواریهای طبیعی منطقه ساخته شده است.در مجموع ده برج و سه ورودی در امتداد دیوار قعله به فاصله های متفاوت ساخته شدهکه محل دیدهبانی و استقرار نیروهای دفاعی ساکن در محدودهی امن دژ بودهاند. عمدهی مصالح بکار رفته در ساخت این دژ، قلوه سنگ و لاشهسنگ همراه با ملاط گچ نیمکوب بوده و در برخی نقاط تیرهای چوبی برای استحکام بیشتر به کار رفته است.دراین مقاله تلاش شده تا مشخصات و ویژگی های این سازه ی معماری، که حاصل طرح، بررسی وشناسایی حوزه ی شمالی ایلام در دوره ی تاریخی وقرون اولیه ی اسلامی است مورد بررسی قرار گیرد.
